Home Architectuur in dienst van de nazi’s

Architectuur in dienst van de nazi’s

  • Gepubliceerd op: 28 maart 2023
  • Laatste update 05 apr 2023
  • Auteur:
    Willem Melching
  • 3 minuten leestijd
Architectuur in dienst van de nazi’s

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Historischnieuwsblad.nl? U bent al lid vanaf €1,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

Voor de nazi’s was alles ondergeschikt aan hun ideologie, dus ook de architectuur. Zo blijkt uit een prachtig uitgegeven boek van het beeldarchief van de deelstaat Brandenburg met honderden afbeeldingen en twaalf essays.

Lange tijd was de architectuurgeschiedenis van het Derde Rijk het stiefkind van de wetenschap. Historici deden alsof de nazi-architectuur volkomen losstond van de ‘normale’ architectuur. Dat was ten onrechte, al was het maar omdat Adolf Hitler grote waarde hechtte aan de politieke en ideologische betekenis van architectuur. Niet voor niets noemde hij de architectuur ‘Das Wort aus Stein’. Oftewel: ook gebouwen waren de dragers van de ideologie en zijn daarom een interessante bron voor historici.

Meer boekrecensies lezen? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.

Ontvang historische artikelen, nieuws, boekrecensies en aanbiedingen wekelijks gratis in uw inbox.

De architect Albert Speer was als Generalbauinspektor van Berlijn en vertrouweling van Hitler de spin in het web. Speer gaf in 1938 opdracht aan de Staatliche Bildstelle om alle grote projecten te documenteren. Na vele omzwervingen door archieven in de Sovjet-Unie en de DDR is deze collectie van 1755 hoogwaardige glasnegatieven recentelijk gedigitaliseerd en toegankelijk gemaakt. Omdat veel van de plannen onvoltooid bleven of op de tekentafel bleven steken zijn ook de ontwerpen een belangrijke bron voor historici.

Het beeldarchief van de deelstaat Brandenburg heeft een prachtig boek uitgegeven met honderden afbeeldingen en twaalf essays. Tal van onderwerpen, zoals stadsplanning, fotografie en erfgoed, en binnenhuisarchitectuur komen aan de orde.

Gerenommeerd architectuurhistoricus Harald Bodenschatz maakt een interessante vergelijking met de architectuur in Mussolini’s Italië. Benito Mussolini begon al in 1922 met bouwen; daarom zijn er in Italië veel meer projecten gerealiseerd. Ook bouwden de Italianen compleet nieuwe steden, zoals in de drooggelegde Pontijnse moerassen. Anders dan in Duitsland was de maatvoering minder megalomaan. Of zoals Marcello Piacentini, de ‘Italiaanse Albert Speer’, het ironisch formuleerde: ‘In Duitsland telt de meter tegenwoordig duizend centimeter.’

Heel interessant is de bijdrage van vier deskundigen, onder wie twee Nederlandse onderzoekers, over de vermeende architectuurschetsen van Adolf Hitler. Het is een diepgaand stuk dat korte metten maakt met tal van oplichters en fantasten die zogenaamd ‘werken van Hitler’ te koop aanbieden. Ook formuleren ze een aantal fundamentele uitgangspunten voor de omgang met vermeende Hitler-kunstwerken. Uiteindelijk komen ze, met een slag om de arm, tot de conclusie dat zich in de Brandenburgse collectie vermoedelijk acht authentieke werken bevinden. Dit boek is een aanrader voor iedereen die zich voor nazi-architectuur interesseert.

Der ‘Auftrag Speer’ der Staatlichen Bildstelle Berlin
Thomas Drachenberg en Katharina Steudtner (red.)
381 p. Lukas Verlag, € 40,–
Bestel bij Libris

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 4 - 2023

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer