‘Contractarbeid was een misleidende voortzetting van de slavernij’

Historicus Reggie Baay houdt een lezing over Aziatische contractarbeiders in Deli tijdens de collegedag Koloniaal verleden van Historisch Nieuwsblad op 19 april. Hier geeft hij alvast een voorproefje van zijn college, dat gaat over de uitbuiting op de plantages, de hardvochtige Nederlandse behandeling en het antikoloniale verzet. ‘In Deli waren de planters zowel politie, rechter als beul.’

‘Als het over contractarbeid gaat, denken we in Nederland al snel aan Suriname. Maar in de tweede helft van de negentiende eeuw bestond dit systeem ook in Nederlands-Indië.’ Aan het woord is Reggie Baay, historicus en schrijver. Zijn nieuwe non-fictieboek De contractarbeiders van Deli is pas verschenen. Op vrijdag 19 april aanstaande spreekt hij over het onderwerp tijdens de collegedag over koloniaal verleden, die Historisch Nieuwsblad organiseert in de OBA Oosterdok in Amsterdam.

Baay: ‘Toen de slavernij in 1860 net was afgeschaft , ontstonden er juist grootschalige koloniale plantages in Deli; een vruchtbare provincie op Oost-Sumatra, waarvoor enorm veel arbeidskrachten nodig waren, want er was een enorme internationale vraag naar tropische landbouwproducten. De plantagehouders vonden een oplossing in contractarbeid. Formeel tekenden gerekruteerde “koelies” vrijwillig een contract, maar in werkelijkheid werd hiermee de voortzetting van de ouderwetse slavernij gelegitimeerd. Voor plantagehouders was deze vorm van contractarbeid een manier om de regels te omzeilen en arbeiders, van wie zeer weinigen konden lezen en schrijven, met dwang, misleiding of stuitend bedrog te laten ‘tekenen’. Juridisch gezien waren de contracten dan ook niet of nauwelijks rechtsgeldig.’

‘Tijdens mijn lezing laat ik de misdadigheid van dit specifieke systeem in Deli zien. Anders dan bijvoorbeeld in Suriname, waar ook sprake was van contractarbeid op basis van de koelie-ordonnantie en de poenale sanctie maar waar de contractarbeiders nog bescherming kregen, was dit in Deli in het geheel niet het geval. Met medewerking van de overheid mochten de westerse ondernemers in Deli op de stoel van de politie, de rechter én de beul plaatsnemen. Dit resulteerde niet alleen in structurele uitbuiting, maar vooral  in structurele ernstige mishandeling van Aziatische contractarbeiders. Niet zelden had dat zelfs de dood tot gevolg.

In de Volkenbond werd de contractarbeid in Deli veroordeeld en gekwalificeerd als regelrechte slavernij, maar de Nederlandse overheid bleef te vuur en te zwaard de mantra hanteren van vrijwillige arbeid op basis van een contract. Deli was in die tijd economisch van enorm belang, dus hield de Nederlandse overheid hardnekkig vol dat het om rechtsgeldig werk ging. Ondanks de binnenlandse en internationale protesten bleef het systeem tot het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog bestaan. Het zegt veel over de economische motieven en hypocrisie van de overheid en de westerse ondernemers, die miljoenen bleven innen terwijl er geregeld rapporten verschenen over de wantoestanden op de plantages.

Ik laat tijdens mijn lezing onder andere een aantal foto’s uit die tijd zien. Die zijn zeldzaam, omdat het beleid erop gericht was alles rond de contractarbeid in Deli te verdoezelen. De overwinnaar schrijft de geschiedenis, en dat is hier ook gebeurd.  Daarom weten we er zo weinig van. Ik denk dat deze geschiedenis daarom voor veel mensen nieuw zal zijn. Het voelt voor mij als een missie om het aan de kaak te stellen.’