Home De magie van een gletsjergrot

De magie van een gletsjergrot

Hoe transporteer je de grootsheid en magie van een beroemde gletsjergrot naar de polder? De Deense kunstenaar Jakob Kudsk Steensen doet in Teylers Museum een heel aardige poging om de verwondering en vervreemding van een langwerpige holte in de Arolla-gletsjer in Zwitserland te vangen in een abstract werk.

Een afbeelding van de Arolla-gletsjer uit het boek J.D. Forbes, Travels through the Alps of Savoy and Other Parts of the Pennine Chain, with Observations on the Phenomena of Glaciers. Profr. Forbes's travels through the Alps. A. and C. Black ; Longman, Brown, Green, and Longmans. 1843. Collectie Teylers Museum.

Philip Dröge

Historicus en schrijver

Gepubliceerd op: 17 november 2023

Update 20 november 2023

Moderne kunst in het oudste en eerbiedwaardigste museum van Nederland, het lijkt een contradictio in terminis. Nee, zegt directeur Marc de Beyer, dat lijkt maar zo. ‘We hebben bij Teylers een lange traditie om hedendaagse kunst over natuurhistorie te laten zien. Alleen is dit museum al zo oud, dat de meeste van onze kunst ondertussen ook op leeftijd is. Toch willen we die traditie blijven eren door nieuwe kunst te tonen.’

Meer historische context bij het nieuws? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.

Ontvang historische artikelen, nieuws, boekrecensies en aanbiedingen wekelijks gratis in je inbox.

Dus kreeg de pas 36-jarige Steensen de opdracht om een grot in kunst te vangen. Hij is een opmerkelijke keuze, de Deen werkte voorheen aan videospelletjes, waarvoor hij digitale landschappen ontwierp. Maar hij voerde dit project geheel in de traditie van Teylers uit, met wetenschappelijke precisie. Hij maakte twee grote video-installaties waarin de toeschouwer door een wolk datapunten zweeft die Steensen heeft verzameld door de grot met een 3D-scanner in kaart te brengen. Het resultaat is vervreemdend en heeft zo nu en dan meer weg van een reis door een sterrenstelsel dan een tochtje naar de Alpen, er hangt meer dan een zweem Star Trek om het werk.

Dat is niet toevallig, vertelt Steensen. ‘Ik heb me laten inspireren door sciencefiction uit de jaren zeventig. Ik wilde de magie vangen van ontdekkingen doen. Een impressie geven van een plek die wezensvreemd is.’ Hij gaat daarbij van het enorme naar het piepkleine, van vorm naar contour; de toeschouwer duikt vanuit de grot naadloos in het binnenste van een oeroud stukje hars dat Steensen vond in de grot. Qua vorm en gevoel lijkt het sprekend op de holte, wat aantoont dat ook in het kleine ontdekkingsreizen te maken zijn.

Tussen de twee video-installaties is een kamer ingericht met negentiende-eeuwse teksten en tekeningen van dezelfde grot. Toen al sprak de holte in het ijs tot de verbeelding van wetenschappers en ontdekkingsreizigers. Oud en nieuw vullen elkaar perfect aan, net als wetenschap en kunst. ‘Ook in de negentiende eeuw gebruikten wetenschappers al tekeningen en bijna romantisch aandoende teksten om de grot te beschrijven’, vertelt conservator Rieke Vos. ‘Het heeft bij dit natuurfenomeen altijd gedraaid om fascinatie. Gecombineerd met kennis.’

Het werk van Steensen past prima in die traditie. Zijn gedetailleerde scan van de grot is ook van groot belang voor de wetenschap; hij gaat zijn enorme hoeveelheid data binnenkort delen met glaciologen. Die zullen er blij mee zijn, want ze kunnen de grot inmiddels zelf niet meer bezoeken. Negen maanden na het bezoek van de Deen is de holte na eeuwen onder zijn eigen gewicht ingestort. Klimaatverandering heeft het ding de das omgedaan. Daarmee is de grot en het kunstwerk dat Steensen er nog net op tijd over maakte inmiddels zelf ook geschiedenis. En past het dus nog beter in Teylers.

Voorbij de gletsjer
Jakob Kudsk Steensen
Van 17 november tot en met 3 maart 2024 in Teylers Museum

Openingsbeeld: Een afbeelding van de Arolla-gletsjer uit het boek J.D. Forbes, Travels through the Alps of Savoy and Other Parts of the Pennine Chain, with Observations on the Phenomena of Glaciers. Profr. Forbes’s travels through the Alps. A. and C. Black ; Longman, Brown, Green, and Longmans. 1843. Collectie Teylers Museum.

Nieuwste berichten

De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
Artikel

Franse oproerpolitie pakt demonstranten aan zoals in de negentiende eeuw

Begin twintigste eeuw was Frankrijk het eerste land ter wereld dat een professionele oproerpolitie oprichtte. Ordehandhaving à la française was zelfs zo succesvol dat andere landen de Franse doctrine overnamen. Van die voorbeeldfunctie is weinig meer over. In de Noord-Franse stad Lens is het op maandag 5 oktober 2026 al vroeg in de morgen onrustig....

Lees meer
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Artikel

De hersteller van de Roemeense volksgezondheid

Florica Bagdasar krijgt als minister de haast onmogelijke opdracht om na de Tweede Wereldoorlog de Roemeense gezondheidszorg uit de modder te trekken. Aan politieke gevoeligheden denkt ze niet, Bagdasar doet alles wat praktisch gezien nodig is. Het wordt haar niet in dank afgenomen. Florica Bagdasar heeft in 1946 net haar man begraven, als er wordt...

Lees meer
Fugger wil zijn geld terug
Fugger wil zijn geld terug
Recensie

Fugger wil zijn geld terug

De familie Fugger bouwde een netwerk op in heel Europa en financierde vorsten en pausen. Dat maakte ze ook kwetsbaar. Op 24 april 1523 schreef de Augsburgse bankier Jakob Fugger een brief aan Karel V, koning van Spanje, heer der Nederlanden en keizer van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. Aan het hof van...

Lees meer
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
Recensie

In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt

In films kan alles. In Spinoza discussieert de filosoof die religieuze waarheden in twijfel trok met kunstenaar Rembrandt van Rijn over het leven, de rede, God en religie. Dat de film historische fictie is, is geen bezwaar. Dat hij nogal schools uitpakt, is dat wel.  ‘Amsterdam 1656. Een machtige en rijke stad die zichzelf ziet...

Lees meer
Loginmenu afsluiten