De magie van een gletsjergrot

Hoe transporteer je de grootsheid en magie van een beroemde gletsjergrot naar de polder? De Deense kunstenaar Jakob Kudsk Steensen doet in Teylers Museum een heel aardige poging om de verwondering en vervreemding van een langwerpige holte in de Arolla-gletsjer in Zwitserland te vangen in een abstract werk.

Moderne kunst in het oudste en eerbiedwaardigste museum van Nederland, het lijkt een contradictio in terminis. Nee, zegt directeur Marc de Beyer, dat lijkt maar zo. ‘We hebben bij Teylers een lange traditie om hedendaagse kunst over natuurhistorie te laten zien. Alleen is dit museum al zo oud, dat de meeste van onze kunst ondertussen ook op leeftijd is. Toch willen we die traditie blijven eren door nieuwe kunst te tonen.’

Meer historische context bij het nieuws? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.

Dus kreeg de pas 36-jarige Steensen de opdracht om een grot in kunst te vangen. Hij is een opmerkelijke keuze, de Deen werkte voorheen aan videospelletjes, waarvoor hij digitale landschappen ontwierp. Maar hij voerde dit project geheel in de traditie van Teylers uit, met wetenschappelijke precisie. Hij maakte twee grote video-installaties waarin de toeschouwer door een wolk datapunten zweeft die Steensen heeft verzameld door de grot met een 3D-scanner in kaart te brengen. Het resultaat is vervreemdend en heeft zo nu en dan meer weg van een reis door een sterrenstelsel dan een tochtje naar de Alpen, er hangt meer dan een zweem Star Trek om het werk.

Dat is niet toevallig, vertelt Steensen. ‘Ik heb me laten inspireren door sciencefiction uit de jaren zeventig. Ik wilde de magie vangen van ontdekkingen doen. Een impressie geven van een plek die wezensvreemd is.’ Hij gaat daarbij van het enorme naar het piepkleine, van vorm naar contour; de toeschouwer duikt vanuit de grot naadloos in het binnenste van een oeroud stukje hars dat Steensen vond in de grot. Qua vorm en gevoel lijkt het sprekend op de holte, wat aantoont dat ook in het kleine ontdekkingsreizen te maken zijn.

Tussen de twee video-installaties is een kamer ingericht met negentiende-eeuwse teksten en tekeningen van dezelfde grot. Toen al sprak de holte in het ijs tot de verbeelding van wetenschappers en ontdekkingsreizigers. Oud en nieuw vullen elkaar perfect aan, net als wetenschap en kunst. ‘Ook in de negentiende eeuw gebruikten wetenschappers al tekeningen en bijna romantisch aandoende teksten om de grot te beschrijven’, vertelt conservator Rieke Vos. ‘Het heeft bij dit natuurfenomeen altijd gedraaid om fascinatie. Gecombineerd met kennis.’

Het werk van Steensen past prima in die traditie. Zijn gedetailleerde scan van de grot is ook van groot belang voor de wetenschap; hij gaat zijn enorme hoeveelheid data binnenkort delen met glaciologen. Die zullen er blij mee zijn, want ze kunnen de grot inmiddels zelf niet meer bezoeken. Negen maanden na het bezoek van de Deen is de holte na eeuwen onder zijn eigen gewicht ingestort. Klimaatverandering heeft het ding de das omgedaan. Daarmee is de grot en het kunstwerk dat Steensen er nog net op tijd over maakte inmiddels zelf ook geschiedenis. En past het dus nog beter in Teylers.

Openingsbeeld: Een afbeelding van de Arolla-gletsjer uit het boek J.D. Forbes, Travels through the Alps of Savoy and Other Parts of the Pennine Chain, with Observations on the Phenomena of Glaciers. Profr. Forbes’s travels through the Alps. A. and C. Black ; Longman, Brown, Green, and Longmans. 1843. Collectie Teylers Museum.