Home ‘Isotopenonderzoek helpt historici te bepalen waar iemand heeft geleefd’

‘Isotopenonderzoek helpt historici te bepalen waar iemand heeft geleefd’

‘Isotopenonderzoek helpt historici te bepalen waar iemand heeft geleefd’

Lola Bos

Historicus

Gepubliceerd op: 15 mei 2019

Update 12 april 2023

Nieuwe methodes en technieken leveren een grote bijdrage aan de archeologie. Dr. Lisette Kootker, bio-archeoloog aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, vertelt hierover tijdens haar lezing op het Geschiedenis Festival, op 5 oktober in Haarlem.  ‘Als ik strontium uit iemands eerste kies haal, dan geeft me dat een indicatie  waar diegene is geweest in de eerste drie jaar van zijn leven.’ Wat zijn isotopen? ‘Bij isotopen is het aantal protonen in de kern van het atoom hetzelfde. Chemisch zijn isotopen dus gelijk. Wat verschilt is het aantal neutronen.  Dat wil zeggen dat de massa anders is, waardoor ze zich, op het moment dat je ze analyseert, ietsje anders gedragen. Het zijn eigenlijk verschillende vormen van eenzelfde element, die al dan niet in de natuur voorkomen.’ Hoe gebruikt u isotopen in uw onderzoek? ‘Voor dit onderzoek gebruiken we vooral het element strontium en dan in het bijzonder de twee isotopen 87Sr en 86Sr.  Het element strontium zit in de geologische ondergrond. Door processen van verwering komt dat strontium uit het gesteente in de bodem terecht. Daar groeien planten in en die planten halen vervolgens het strontium uit de grond. De planten worden weer gegeten door de koeien of door ons en op die manier komt dat strontium, dat ooit in het geologische gesteente zat, in je lichaam. Van belang is dat het ook in het tandglazuur terechtkomt, dat mineraliseert in de eerste zestien jaar van je leven, afhankelijk van het te analyseren gebitselement. Als ik strontium uit iemands eerste kies haal, dan geeft me dat een indicatie waar diegene is geweest in de eerste drie jaar van zijn leven.’

De tekst loopt door onder de afbeelding.

Strontiumkaart van Nederland. Hoe helpt isotopenonderzoek historici en wat zijn de valkuilen? ‘Het helpt historici te bepalen op welke geologische ondergrond iemand heeft geleefd. Daarbij is een belangrijke aanname dat het gros van je voedsel van lokale makelij is. Als iemand op de ene locatie woont en al zijn eten uit andere delen van de wereld komt, krijg je een mix en worden de data veel lastiger te analyseren.’ Hebt u zelf een favoriet onderwerp of tijdperk waarop dit toegepast kan worden? ‘In Nederland was tot de Middeleeuwen crematie de meest gebruikelijke manier van het omgaan met de doden. Dus als iemand overleed, werd hij gecremeerd. Dat gold ook voor de Romeinse tijd. Toch vinden we uit de Romeinse tijd, de IJzertijd en soms zelfs de Bronstijd inhumaties. Dat zijn restanten van begraven mensen, in een land en periode waar crematie de standaard was. Waarom zijn deze mensen op een heel andere manier ter aarde besteld dan de standaard was? Het antwoord hierop zou migratie kunnen zijn. Zijn het mensen die van ver weg komen en hun eigen begrafenisritueel meenemen? Of andersom: komen mensen van ver weg en nemen ze hun eigen cultuur mee, maar worden ze vervolgens toch begraven of gecremeerd conform de nieuwe cultuur waarin ze zijn komen te wonen? Dat vind ik de leukste projecten.’ Bekijk hier het hele programma van het Geschiedenis Festival en bestel tickets.

Nieuwste berichten

Soldaten bestormen het strand van Normandië in Pressure.
Soldaten bestormen het strand van Normandië in Pressure.
Artikel

Metereologen ruziën over D-Day in film ‘Pressure’

Weersvoorspelling een saai onderwerp? Niet als het verloop van een oorlog ervan afhangt. Het op feiten gebaseerde Pressure toont de hoogoplopende ruzie tussen geallieerde meteorologen over de verwachting voor D-Day. Bedolven onder tegenstrijdige adviezen moet opperbevelhebber Dwight Eisenhower beslissen over de invasiedatum. Als D-Day een maand eerder was gepland, waren meteorologen het volstrekt met elkaar...

Lees meer
Vijftiende-eeuwse bruiloft in Florence, door Giovanni di ser Giovanni Guidi.
Vijftiende-eeuwse bruiloft in Florence, door Giovanni di ser Giovanni Guidi.
Interview

In Florence waren niet de huizen, maar de huwelijken onbetaalbaar

Wie een woning wil, moet vaak overbieden: twee derde van de huizen in Nederland wordt boven de vraagprijs verkocht. In de Renaissance hadden Florentijnen ook last van overbiedingsgekte: doordat rijke families de prijs opdreven, ontstond er ‘bruidsschatsinflatie’, vertelt historicus Marlisa den Hartog. ‘Bruidsschatten werden een financiële markt op zich.’ Hoe zag de vijftiende-eeuwse Italiaanse huwelijksmarkt...

Lees meer
Archeologen leggen de fundering van een Romeins badhuis bloot in Nijmegen, 2026.
Archeologen leggen de fundering van een Romeins badhuis bloot in Nijmegen, 2026.
Interview

Nieuwbouwwijken op Romeinse ruïnes: hoe kunnen we erfgoed bewaren?

Bij archeologische opgravingen in Nijmegen is het grootste Romeinse badhuiscomplex in Nederland ontdekt. Maar op de plek van de opgraving wordt binnenkort een nieuwe woonwijk gebouwd. Hoogleraar Monique van den Dries legt uit hoe archeologen en projectontwikkelaars elkaar kunnen helpen om Nederlands erfgoed zichtbaar te bewaren. Over een paar jaar staat het Nijmeegse Waalfront vol...

Lees meer
Zhivkov in 1980.
Zhivkov in 1980.
Artikel

Is Bulgarije pro-Russisch? Deze premier wilde van zijn land de zestiende Sovjet-staat maken

De kersverse Bulgaarse premier Roemen Radev zou pro-Russisch zijn; net als zijn voorganger Todor Zhivkov wijst hij graag op het Russische bevrijdingsverhaal van 1878. Die vroegere premier was zo loyaal aan het Kremlin, dat hij de Bulgaarse soevereiniteit inzette in onderhandelingen met Moskou. Zhivkovs pro-Russische koers botste met de ideeën van zijn dochter, die juist...

Lees meer
Loginmenu afsluiten