Martine Gosselink is sinds 1 april directeur van het Mauritshuis. Hiervoor was ze hoofd Geschiedenis van het Rijksmuseum. Ze bewondert Cornelis de Witt, een van de leiders van de staatsgezinden ten tijde van de Republiek, om zijn standvastigheid.
Wanneer maakte u kennis met Cornelis de Witt?
‘In het Rijksmuseum hangt een schilderij waarop Cornelis de Witt (1623-1672) is afgebeeld met zijn jongere broer Johan, nadat zij in het Rampjaar gelyncht waren door een woedende menigte orangisten. Hun verminkte lichamen hangen aan een wipgalg. Omdat het schilderij te gruwelijk werd geacht, hing het vroeger achter een gordijntje. Dat heeft me altijd gefascineerd.’
Was het publiek vroeger gevoeliger?
‘Dat is lastig te zeggen, maar in de negentiende eeuw vond men het ongepast dergelijk geweld te tonen. Daarnaast was de afbeelding vernederend voor de anti-orangisten; Johan en Cornelis zijn hun helden. Hun lichamen waren opengereten, tenen, vingers en hun tongen eraf gesneden. Voor het programma Historisch bewijs zijn we onlangs op onderzoek uitgegaan of de tong en vinger die al 130 jaar in het Haags Historisch Museum liggen van de gebroeders De Witt zijn, zoals wordt aangenomen. Dat lijkt inderdaad het geval.’
Waarom is De Witt voor u een held?
‘Ik beschouw hem niet echt als een held, maar ik vind het zeer heldhaftig hoe hij zich heeft gehouden tijdens een urenlange marteling. Nadat hij ervan was beschuldigd dat hij een moordaanslag had beraamd op prins Willem III werd hij 3,5 uur op de pijnbank gelegd. Dat was ongewoon, want mannen van zijn stand werden doorgaans op hun woord geloofd. De marteling was verschrikkelijk, maar hij hield zijn onschuld vol.’
Bewonderenswaardig?
‘Zeer. Ik heb me meer dan eens afgevraagd hoe ik zelf zou reageren als mij zoiets zou overkomen. Hoelang houden je principes stand? Ik weet niet of ik de pijn zou kunnen verdragen, of dat ik had bekend om ervanaf te zijn. De beul heeft later toegegeven dat het een extreem wrede marteling was. Vlak voor zijn dood heeft hij per brief om vergiffenis gevraagd aan De Witts weduwe, Maria. Hij schreef haar dat hij overtuigd was van De Witts onschuld.’
Waarom bleef De Witt standvastig?
‘Hij moet een volhardend, zeer principieel man zijn geweest. Leden van de vroedschap van zijn woonplaats Dordrecht probeerden hem over te halen de akte te ondertekenen die het Eeuwig Edict van 1667 – waarmee het stadhouderschap werd afgeschaft - herriep. Hij weigerde, maar zijn vrouw drong erop aan. Ten slotte tekende hij, maar met toevoeging van de letters VC (vi coactus, ‘met geweld afgedwongen’). Deze letters heeft Maria toen weer doorgestreept. Op haar manier ook een heldin, want hiermee redde zij het gezin, terwijl de intentie van De Witt toch zichtbaar bleef.’
Alies Pegtel is historicus en journalist.
