In 2020, op het hoogtepunt van de coronapandemie, kreeg ik een privébericht van muzikant Lange Frans. Hij vroeg mij of een jongeman op een foto uit 1984 met een jonge Mark Rutte misschien Marc Dutroux was, de beruchte kindermisbruiker. De persoon op de foto was natuurlijk iemand anders, en dat vertelde ik hem ook. Niettemin bleven vele ‘wappies’ geloven in een complottheorie die circuleerde op het internet: Mark Rutte zou een satanische pedofiel zijn, die in zijn jonge jaren contacten met Dutroux had en via de jongerentak van de VVD pedofilie wilde legaliseren.
Het is potentieel gevaarlijke nonsens, maar wel nonsens met een lange geschiedenis, blijkt uit het boek Occulte complotten en samenzweringen door Ruud Vermeer. Hij bespreekt hierin bizarre complottheorieën over de katharen, heksen, de tempeliers, de vrijmetselaars en natuurlijk de Joden, en legt uit hoe deze theorieën met elkaar samenhangen. Vermeer schrijft vermakelijk en weet ingewikkelde materie toegankelijk te maken voor een breed publiek. Helaas ontbreken een voetnotenapparaat en een register, hoewel Vermeer gelukkig wel een beknopte literatuurlijst in zijn boek heeft laten opnemen. Kwalijker is dat het boek ook een conclusie ontbeert. Vermeer is beter in vertellen dan in analyseren.
Wat valt er dan wel uit het boek op te maken? Complottheorieën muteren, maar bepaalde ideeën komen steeds weer terug. In de late Middeleeuwen en de vroegmoderne tijd geloofden inquisiteurs dat heksen een heksensabbat organiseerden, waar ze seks met elkaar hadden in het bijzijn van de duivel. Dit idee kwam later terug bij magiër Aleister Crowley, die ‘seksmagie’ bedreef met emotioneel kwetsbare vrouwen.
Een ander voorbeeld is de duivelse afgod Bafomet, die de tempeliers volgens hun aanklagers zouden hebben aanbeden. Toen de vrijmetselaars eind achttiende eeuw de tempeliers herontdekten, werd Bafomet weer populair, vooral in Duitsland. Zijn bekendste verschijning, met een griezelige geitenkop, is in 1856 getekend door de Franse occultist Éliphas Lévi in zijn boek Dogme et Rituel de la Haute Magie.
Ten slotte is er de complottheorie dat revoluties worden ontketend door geheimzinnige, duistere krachten. Volgens (latere versies van) het antisemitische schotschrift De Protocollen van de wijzen van Sion zaten de Joden achter de Russische Revolutie, maar ruim honderd jaar eerder beweerde de aartsconservatieve jezuïet Augustin Barruel dat de vrijmetselaars verantwoordelijk waren voor de Franse Revolutie. Het idee dat een boosaardige, moreel verdorven elite achter de schermen tegen ons samenzweert, heeft oude papieren.
Occulte complotten en samenzweringen
Ruud Vermeer
335 p., uitgeverij Noordboek, €29,90
