Kunt u iets vertellen over uw bijzonderste vondst?
‘Dat is de grote hoeveelheid vrouwennamen die ik tegenkwam tijdens mijn onderzoek naar Amsterdamse scheepswerven in de zeventiende en achttiende eeuw. Ik bracht de eigenaren en het personeel van de particuliere scheepswerven in kaart, en daarbij stuitte ik in de archieven op de namen van weduwes, echtgenotes en enkele alleenstaande vrouwen. Zo’n honderd in totaal. Dat had ik helemaal niet verwacht. Dit veranderde de invalshoek van mijn project: in plaats van me te richten op de geschiedenis van de scheepswerven, ben ik me gaan afvragen wie deze vrouwen waren.’
Bent u daarin geslaagd?
‘Het blijkt dat er in de vroegmoderne tijd ook vrouwen economisch betrokken waren bij de Amsterdamse scheepvaartindustrie, die de stad veel welvaart heeft gebracht. In hoeverre vrouwen ook fysieke arbeid verrichtten op de werven en in de scheepsbouw, is lastiger te achterhalen. Maar ik heb wel ontdekt dat er vrouwelijke aandeelhouders waren. Johanna Verhoogh bijvoorbeeld, die in 1745 met haar echtgenoot een aandeel kocht in scheepswerf De Omwerp.’
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Waarom was deze vrouwelijke participatie niet allang bekend?
‘Vrouwen als Johanna zijn over het hoofd gezien door historici, omdat er gewoonweg werd aangenomen dat vrouwen geen rol speelden. Deels is dit gebrek aan kennis, ook veroorzaakt omdat er maar een paar private Amsterdamse scheepswerven zijn opgegraven terwijl er vele waren. Verreweg het meeste historische onderzoek was tot nu toe gericht op het staatsbedrijf de Vereenigde Oost-Indische Compagnie. Daar weten we dus het meeste van.’
Waarom heeft de focus op de VOC het onderzoek naar vrouwen verhinderd?
‘Juist op de percelen van sommige particuliere scheepswerven stonden naast de werkplaats ook woningen van eigenaren en werklui. De weduwes Clara van Vollenhoven en Marritje van de Willingen woonden in 1706 op de werf De Vergulde Schol op het Realeneiland. Hun overleden echtgenoten waren de voormalige eigenaren. De weduwes stelden hun zonen aan om te werken en voor hen transacties te verrichten. Omdat de grens tussen huiselijk leven en arbeid daar vervaagd was, zou het heel interessant zijn om met deze focus nog eens een particuliere scheepswerf op te graven en bewust naar sporen van vrouwen te zoeken.’
Hoe bent u zelf als maritiem archeoloog in de scheepvaarthistorie verzeild geraakt?
‘Mijn man is Nederlander, ik ontmoette hem terwijl ik werkte aan een onderzoeksproject in de Cariben. Via hem ben ik in Nederland beland, en vervolgens heb ik gesolliciteerd als onderzoeker bij Het Scheepvaartmuseum. Ik ben grootgebracht met archeologie. Ik had het geluk dat mijn moeder me zomers meestuurde met mijn vader naar zijn veldprojecten. Mijn vader Michael Jarvis is hoogleraar geschiedenis en hij ging toen ik jong was ieder jaar naar de Bermuda-eilanden op zoek naar sporen van de eerste Europese nederzetting. Hij gaf mij kleine taakjes, en liet me gaandeweg met zijn studenten meegraven tijdens zijn summerschools. Ik weet nog dat ik daar als 11-jarig meisje in zee snorkelde en beneden me een scheepswrak zag liggen dat werd onderzocht door maritieme archeologen: vanaf dat moment wist waarin ik me wilde specialiseren. Ik hou veel van de oceaan. Het leek me geweldig om de hele dag door te brengen in de zee en tegelijkertijd aan het werk te zijn.’
Is die meisjesdroom uitgekomen?
‘Er zijn verschillende takken in de maritieme archeologie, duiken is er een van. Tijdens mijn masterstudie heb ik ook geleerd om het hout van oude schepen te preserveren, zodat het in de depots opgeslagen kan worden en niet vergaat. Het archeologische handwerk is leuk, maar juist de combinatie met historisch onderzoek en archiefwerk maakt het voor mij zo boeiend. Daar ligt ook mijn focus in Het Scheepvaartmuseum, we willen graag een mix van al het historische materiaal exposeren.’
Charlotte Jarvis
(1998) studeerde geschiedenis aan de Universiteit van Durham en deed een masterstudie maritieme archeologie aan de Texas A&M-universiteit. Ze is verbonden als onderzoeker aan Het Scheepvaartmuseum. Haar artikel ‘Navigating women’s work in Amsterdam’s private shipyards 1600-1800’ verscheen in Jaarboek voor Vrouwengeschiedenis (november 2025). Jarvis droeg bij aan Houten scheepsbouw in de Nederlanden van de late middeleeuwen tot nu (2024).
