Home Leidschrift

Leidschrift

Je zou het gezien alle discussies over Grijs verleden van Chris van der Heijden bijna vergeten, maar Nederland heeft in de twintigste eeuw nog een oorlog beleefd. Een Koude Oorlog weliswaar, maar toch een oorlog die in het kleine land aan de Noordzee de harten vaak sneller deed kloppen. Nadat de Koude Oorlog in 1991 eindigde met de ineenstorting van de Sovjet-Unie, is de studie ook in Nederland op gang gekomen. In 1993 publiceerde de Amsterdamse historicus Ronald Havenaar het vuistdikke overzichtswerk Van Koude Oorlog naar nieuwe chaos en onlangs verscheen een studie over het fenomeen Bescherming Bevolking van zijn Leidse collega Bart van der Boom. 

Wim Berkelaar

Historicus en journalist

Gepubliceerd op: 6 juni 2001

Update 2 mei 2023

In Leidschrift (2001/1), dat een uitstekend themanummer aan de Koude Oorlog heeft gewijd, besteedt Van der Boom nog eens uitvoerig aandacht aan de oorlogsangst die Nederland na 1945 beheerste. Hij schrijft dat die oorlogsangst vooral in de eerste naoorlogse jaren sterk was. In die tijd installeerde de Sovjet-Unie in Tsjecho-Slowakije een communistisch regime, blokkeerde de toegang tot Berlijn (1948) en ontwikkelde de atoombom (1949).

Vooral de atoombom boezemde angst in. De overheid vreesde dat de bevolking overdreven bang was voor de allesvernietigende kracht van de bom en nog liever een Russische bezetting zou prefereren dan een oorlog. Daarom probeerde de regering de gevaren van een atoomoorlog te bagatelliseren. Kernstraling zou wel ‘gevaarlijk’ zijn maar moest ook niet ‘overdreven’ worden. In 1961 publiceerde de overheid miljoenen exemplaren van de befaamde brochure Wenken voor de bescherming van uw gezin en uzelf. Die had een averechtse werking en maakte de BB eerder belachelijk dan geloofwaardig. Het ministerie van Binnenlandse zaken ontving een stroom klachten van burgers, die de brochure ‘volkomen irreëel’, ‘onzin en waardeloos’ en ‘kwats’ noemden. In latere jaren nam de oorlogsangst af. Pas nadat het Interkerkelijk Vredesberaad de angst voor de bom eind jaren zeventig mobiliseerde, zou Nederland weer even in de ban van een angstpsychose raken.

De Amerikaanse presidenten en de Russische partijleiders waren de belangrijkste hoofdrolspelers tijdens de Koude Oorlog. Maar er bleken ook belangrijke bijrollen weggelegd voor minder hooggeplaatste figuren. Vooral de Sovjet-Unie kende een reeks intrigerende verschijningen. In de eerste plaats minister van Buitenlandse zaken Andrej Gromiko, wiens droge gezicht tussen 1957 en 1985 bijna wekelijks het journaal wist te halen. In zijn schaduw opereerde de minstens zo boeiende Anatoli Dobrynin, die tussen 1962 en 1986 de Russische ambassadeur in Washington was. Dobrynin publiceerde enkele jaren geleden omvangrijke memoires, waaruit goed blijkt hoe de Russen tijdens de Koude Oorlog opereerden.

Volgens historicus Henk Kern, die een lezenswaardig artikel wijdt aan de rol van Dobrynin, wenste de Sovjet-Unie een vreedzame en gelijkwaardige relatie met de Verenigde Staten. Partijleider Brezjnev, meer gefascineerd door de Amerikaanse glitter en glamour dan door de marxistische frasen die hij ritueel uitkraamde, was zo wijs om Dobrynin de vrije hand te geven. De ambassadeur kende immers de Amerikanen die de Russische apparatsjik Brezjnev ten enenmale vreemd waren en bleven.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.

Nieuwste berichten

Een Boeing B-52, een vergelijkbaar toestel als het gecrashte vliegtuig.
Een Boeing B-52, een vergelijkbaar toestel als het gecrashte vliegtuig.
Artikel

Een Amerikaanse kernbom zakte door het Groenlandse ijs

Omdat Denemarken niet goed voor Groenland zou zorgen moet het Arctische eiland worden ingelijfd door de Verenigde Staten, vindt Donald Trump. In 1968 richtten de VS zelf grote schade aan in het gebied. Na een dramatisch ongeluk verdween een Amerikaanse waterstofbom onder het ijs bij Groenland. Daar ligt hij waarschijnlijk nog steeds. Recent onderzoek van...

Lees meer
Jezus heeft al een wijkende haarlijn
Jezus heeft al een wijkende haarlijn
Beeldessay

Hoe Jezus van een oud mannetje een echte baby werd

In de Middeleeuwen werd het Christuskind aanvankelijk als lelijk oud mannetje geschilderd. Later veranderde hij in een normale baby. Waarom? Middeleeuwers geloofden dat Jezus perfect en volledig onveranderd ter aarde was gekomen. Het idee van een hulpeloze, kwetsbare baby die nog moest groeien en poepbroeken had, paste niet bij het beeld van een almachtige God....

Lees meer
Docentenstaking op het Malieveld in 1982
Docentenstaking op het Malieveld in 1982
Artikel

Oud-minister heeft geen spijt van onderwijsbezuiniging

Onderwijsminister Rianne Letschert wil het lerarentekort binnen vier jaar oplossen. In 1982 trokken leraren nog naar het Malieveld omdat ze vanwege een lerarenoverschot vreesden voor hun baan. Hoe konden er zoveel werkloze leerkrachten zijn? Het lerarenoverschot in de jaren tachtig was een gevolg van beleid dat eind jaren veertig begon. Vlak na het einde van...

Lees meer
De bilbiotheek in het Hodshonhuis
De bilbiotheek in het Hodshonhuis
Artikel

Van Jefferson tot Einstein: de rijke geschiedenis van het Hodshon huis

Bezoekers van het Geschiedenis Festival kunnen op 17 oktober lezingen volgen op een nieuwe locatie: het Hodshonhuis in Haarlem. Een eeuw geleden bezochten Albert Einstein en Marie Curie dat stadspaleis om het jubileum van een beroemde Nederlandse wetenschapper te vieren. Het Hodshonhuis herbergt sinds 1841 de Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen, sinds 2002 Koninklijk (KHMW). ‘Zij...

Lees meer
Loginmenu afsluiten