Wereldgeschiedenis van de doodstraf: ophangen, spietsen en vierendelen

De doodstraf als ultieme vergelding roept veel weerstand op. Toch gaat A.J. van Loon daar in zijn boek Met hangen en wurgen nauwelijks op in. Hij concentreert zich op de gruwelijke methoden. 

In de Verenigde Staten zijn in 2025 maar liefst 47 mensen geëxecuteerd, bijna een verdubbeling ten opzichte van 2024. In tegenstelling tot oud-president Joe Biden, die in de laatste maand als president een heleboel federale terdoodveroordeelden gratie verleende, is zijn opvolger Donald Trump een fanatieke voorstander van de doodstraf. Dat was Trump al voordat hij president werd. Zo riep hij in 1989 in een paginagrote advertentie in de New York Times op om vijf Afro-Amerikaanse en Latino-verdachten van een brute verkrachting in Central Park de doodstraf te geven. De vijf kregen hoge gevangenisstraffen opgelegd, maar later bleek dat ze onschuldig waren. 

Het pas verschenen boek Met hangen en wurgen gaat niet zozeer over de doodstraf en alle maatschappelijke en politieke controverses eromheen, maar gaat voornamelijk over de uitvoering ervan: hangen en wurgen dus, maar ook onthoofden, vierendelen, levend begraven, levend verbranden, spietsen, kruisigen en wegblazen met een kanon.  

A.J. van Loon opent zijn boek met de bekentenis dat hij gefascineerd is door het macabere. Daar blijkt geen woord van gelogen. Hij beschrijft uitvoerig de Perzische botenstraf of scafisme: een veroordeelde werd naakt vastgebonden, volgestopt met honing en melk, en vervolgens levend opgegeten door insecten die door zijn eigen ontlasting werden aangetrokken.  

Ook de koperen stier komt voorbij, al erkent Van Loon dat dit verhaal vermoedelijk een broodje aap is. Het slachtoffer zou in een holle bronzen stier worden opgesloten, waarna een vuur eronder werd ontstoken zodat zijn kreten als geloei naar buiten klonken. ‘Loeiend heet’, heet het hoofdstuk niet voor niets. Volgens de overlevering werd de maker, de Griekse beeldhouwer Perilaus, zelf het eerste slachtoffer toen de Siciliaanse tiran Pharalis hem dwong zijn uitvinding te demonstreren.  

Ophanging of onthoofding diende nauwkeurig te worden uitgevoerd. Een beul moest zijn vak verstaan. De guillotine scheidde het hoofd in theorie efficiënt van de romp, maar in de praktijk niet altijd. Zo lukte het de beul na vier keer het hakmes te laten vallen niet om de radicale jakobijn Joseph Chalier een kopje kleiner te maken, waarop hij maar een groot mes pakte om het karwei te klaren. 

We leren een heleboel van dit soort anekdotes. Die maken het boek leesbaar, maar geven de lezer toch een nogal onaangenaam gevoel. We lijken meer op de middeleeuwse en vroegmoderne toeschouwers dan we willen toegeven. 

Beeld boven: Ophanging in Canada, 1902