Home Verraad der klerken

Verraad der klerken

Bastiaan Bommeljé

Historicus

Gepubliceerd op: 27 maart 2002

Update 7 april 2020

Geen geschiedenis is zo interessant als de geschiedenis die je zelf meemaakt. En wij maken thans iets mee dat niet alleen fascinerend is, maar ook een braakliggend onderwerp voor historische studie. Ik bedoel de ontintellectualisering van Nederland. Dit proces is even ingrijpend als de ontzuiling, en heeft er wellicht iets mee te maken. Bovendien gebeurt het onder onze ogen: wij leven in een ontintellectualiserende tijd, en wij weten het.

Neen, dit is geen ondergangsgezeur (vroeger was niet alles beter), ik heb het over over geschiedkundige structuren, over historische conjuncturen en over waarneembare evenementen. U leest kranten en kijkt televisie: u weet precies wat ik bedoel. Het is voldoende terug te gaan naar 1987, toen Lolle Nauta (filosoof te Groningen) in het Nieuw wereldtijdschrift de intellectuelen van zijn tijd in kaart bracht. Hij noemde onder meer W.F. Hermans, K.L. Poll, Rudy Kousbroek, Renate Rubinstein, H.J.A. Hofland, Hugo Brandt-Corstius en Gerrit Komrij. Onlangs bood Vrij Nederland de parade der profeten van onze tijd. Men noemde onder meer Anet Bleich (columnist en erger), René Boomkens (popprofessor die zelden alinea's gebruikt), Anton Zijderveld (socioloog, columnist, ijdeltuit), Paul Cliteur (filosoof, columnist, ijdeltuit), Sylvain Ephimenco (beroepscolumnist) en René Gabriëls (schrijver van Intellectuelen in Nederland, waarin hij de verhouding tussen filosofisch-maatschappelijk geëngageerd pragmatisme, idealisme en plat-cynisch realisme `problematiseert').
I rest my case. Temeer daar de lijst was samengesteld uit denkers die zich op verzoek van Vrij Nederland zelf aanmeldden als intellectueel. U zult zeggen: narcisme is geen intellectualisme, en daar zit iets in. Van belang is echter dat drie historici zich aanmeldden: Ido de Haan, Maarten van Rossem en Thomas von der Dunk. Die laatste verdient wellicht enige aandacht. Niet vanwege het register van zijn historische bijdragen, noch vanwege zijn optreden met hoed en SM-zweepje op de tv. Maar wel omdat de geschiedenis van deze tijd zich laat illustreren aan de hand van zijn familiekroniek. De reputatie van Von der Dunk sr. werd in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw gefundeerd op het noeste werk van krantenredacteuren die zijn zinnen in het gareel trachtten te brengen; de reputatie van Von der Dunk jr. is gefundeerd op aanmoedigingen van redacteuren om zijn zinnen vooral níét in het gareel te brengen.
Derhalve mocht hij zijn twee stokpaardjes (het koningshuis en nog iets) berijden tot ze van uitputting neervielen – net als de toeschouwers. En zoals dat gaat met televisiesterren: dezelfde media die hem lanceerden, tonen nu alweer verveling: in NRC Handelsblad werd hij `een blaaskaak'genoemd; in de Volkskrant werden zijn `kunstjes' betiteld als `beperkt houdbaar'. Ooit schreef H.J.A. Hofland: `Niet de televisie is de demon. Het gaat om de mate waarin de intellectuelen zwichtten voor de kwadratuur van de werkelijkheid waartoe televisie het instrument kan zijn en wanneer de vervalsing haar intrede doet. Hoe meer er zwichten, hoe sterker de waarde van hun klasse vermindert.' Hij noemde dit `het moderne verrraad der klerken'. Ik geloof niet dat iemand van de nieuwe intellectuelen ooit zo de vinger heeft gelegd op de geest van onze tijd.

Nieuwste berichten

De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
Artikel

Franse oproerpolitie pakt demonstranten aan zoals in de negentiende eeuw

Begin twintigste eeuw was Frankrijk het eerste land ter wereld dat een professionele oproerpolitie oprichtte. Ordehandhaving à la française was zelfs zo succesvol dat andere landen de Franse doctrine overnamen. Van die voorbeeldfunctie is weinig meer over. In de Noord-Franse stad Lens is het op maandag 5 oktober 2026 al vroeg in de morgen onrustig....

Lees meer
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Artikel

De hersteller van de Roemeense volksgezondheid

Florica Bagdasar krijgt als minister de haast onmogelijke opdracht om na de Tweede Wereldoorlog de Roemeense gezondheidszorg uit de modder te trekken. Aan politieke gevoeligheden denkt ze niet, Bagdasar doet alles wat praktisch gezien nodig is. Het wordt haar niet in dank afgenomen. Florica Bagdasar heeft in 1946 net haar man begraven, als er wordt...

Lees meer
Fugger wil zijn geld terug
Fugger wil zijn geld terug
Recensie

Fugger wil zijn geld terug

De familie Fugger bouwde een netwerk op in heel Europa en financierde vorsten en pausen. Dat maakte ze ook kwetsbaar. Op 24 april 1523 schreef de Augsburgse bankier Jakob Fugger een brief aan Karel V, koning van Spanje, heer der Nederlanden en keizer van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. Aan het hof van...

Lees meer
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
Recensie

In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt

In films kan alles. In Spinoza discussieert de filosoof die religieuze waarheden in twijfel trok met kunstenaar Rembrandt van Rijn over het leven, de rede, God en religie. Dat de film historische fictie is, is geen bezwaar. Dat hij nogal schools uitpakt, is dat wel.  ‘Amsterdam 1656. Een machtige en rijke stad die zichzelf ziet...

Lees meer
Loginmenu afsluiten