In Museum De Bastei in Nijmegen is de tentoonstelling Romeinse Waalschatten te zien met bijzondere archeologische vondsten uit de regio. Eeuwenlang lagen de voorwerpen onder het slib van de Waal en daarna verdwenen ze in het depot van het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. ‘Er zitten prachtige objecten bij,’ vertelt projectleider Bas van Lingen.
Blikvangers van de tentoonstelling zijn onder meer een altaarsteen gewijd aan de godin Ceres en een met AI tot leven gewekte versie van Rijngod Rhenus Bicornis. Hij vertelt bezoekers het verhaal van de Waal als levensader van het Romeinse grensgebied. Projectleider Bas van Lingen is tevreden met de expositie. ‘Het is leuk dat een aantal absolute topstukken terug zijn in Nijmegen, al is het maar tijdelijk.’
Het gebouw van Museum De Bastei maakte ooit deel uit van de vroegmoderne vestingwerken in Nijmegen. Daarom besteedt het museum uitgebreid aandacht aan de militaire positie van de stad door de eeuwen heen, inclusief de Romeinse periode. Dwars door het museum loopt een stukje Romeinse muur, wat de koppeling met die tijd nog iets sterker maakt.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Waar gaat de expositie over?
‘Over voorwerpen die ooit gevonden zijn rondom Nijmegen, maar in de collectie zijn beland van het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Daar lagen ze vooral te verstoffen in een depot. De tijdelijke tentoonstelling die nu te bezichtigen is, wordt mogelijk gemaakt door het project ‘Onder Ons’ van het RMO, waarbij oudere vondsten worden tentoongesteld dichtbij hun oude vindplaats. Zo ontstond het idee om in De Bastei het Waalverhaal te vertellen en de relatie tussen de Romeinen en de rivier de Waal te belichten.
De pratende animatie van Rhenus Bicornis geeft uitleg over de zeer verschillende voorwerpen. We tonen voorwerpen die eruitzien als “schatten”: ze zijn rijkelijk versierd en springen echt in het oog. Maar er zijn ook alledaagse objecten te bewonderen, die veel vertellen over het dagelijks leven langs de Waal in de Romeinse tijd. Aan de hand van deze voorwerpen legt de god bijvoorbeeld uit hoe de Romeinen landbouw bedreven, of hoe ze goden vereerden.’
Hoe zijn al deze voorwerpen gevonden? En waarom juist in de rivier?
‘De meeste zijn baggervondsten: voorwerpen die naar boven komen wanneer Rijkswaterstaat de Waal uitdiept. Door het conserverende slib zijn ze vaak nog in uitstekende staat. Een deel is waarschijnlijk ooit geofferd: een object werd in de rivier geworpen om het aan een god te schenken. Ze zijn er dus niet per ongeluk in terechtgekomen, zoals vaak wordt gedacht.
Wat interessant is aan de Romeinen is dat zij offers brachten aan de goden als bedankje voor een bewezen dienst. Dit leidt er ook toe dat soms heel waardevolle offers in de rivier belandden, omdat de dienst van de god dan zeer groot was. Denk bijvoorbeeld aan een offer als dank dat iemands dochtertje een gevaarlijke ziekte had overleefd.’
Wat zou u nog in de Waal willen vinden?
‘Ik mis eigenlijk een boot. Een boot is een symbool van alles wat met de Waal te maken heeft. Een boot vervoert troepen, eten, grondstoffen en mensen. Het zou een fysieke representatie zijn van de levensader die de Waal was, en nog altijd is, voor de stad. Of een dergelijke bootvondst dan een kano of een echt rivierschip is, maakt niet zo veel uit. Iets dat ooit kon varen en uit de Waal is opgediept, zou ik erg mooi vinden om te kunnen tonen.
Hoe dan ook zit er nog genoeg in de grond, mogelijk zelfs resten van Romeinse brugpijlers. We hebben vermoedens waar die zich bevinden, maar die liggen te diep in het slib op de bodem van de Waal om er makkelijk bij te kunnen. Dat zou wel een grote vondst zijn, omdat dat soort pijlers vrij zeldzaam zijn en ze ons ook meer kunnen vertellen over hoe de Waal er vroeger uitzag.’
Wat is uw favoriete stuk uit de expositie?
‘Onze leukste Romeinse schat vind ik de palingprikker. Dat is een soort visspeer, maar dan om palingen mee te vangen. Misschien komt dat omdat ik paling zelf ook lekker vind. Al denk ik vooral dat het me zo aanspreekt, omdat het een vergeten alledaags voorwerp is dat we eigenlijk niet meer kennen.
Ook vind ik de altaarsteen van Ceres, de godin van de oogst, heel mooi. Die lag onbekeken in het depot van het RMO en mag nu bij ons even het daglicht zien. Op de steen zie je de godin van de oogst beeldschoon afgebeeld in een gegraveerde wildernis, terwijl ze een hoorn des overvloed vasthoudt. Echt prachtig.’
Romeinse Waalschatten is tot en met 26 oktober 2025 te zien in Museum De Bastei.
