‘Een echte held heeft recht op waardering, waar de echte meeloper met de bezetter onze afkeuring verdient. Nog steeds, als signaal voor nu en later.’ Dat schrijft J. Keuken, een van de 255 deelnemers aan het forum. Van hen is 68 procent het eens met de stelling: ‘Er is wel degelijk onderscheid te maken tussen goed en fout in de oorlog.’ Een minderheid van 24 procent is het daarmee oneens.
‘Niet alles mag vervagen in de loop van de tijd,’ schrijft P. Goedhart. Dat vindt C.W.S. Monden ook. ‘Het alternatief is een absoluut relativisme waarbij moraliteit geheel verdwijnt.’ Wat goed en is wat fout, is voor J. Haeser heel duidelijk: ‘Onderdrukking is verboden en medemenselijkheid geboden.’
Volgens W. Klaver is het allemaal een kwestie van ‘Je luistert naar je geweten of niet’. Daar is ‘aanstormend docent geschiedenis’ het helemaal mee eens. ‘Mijn leerlingen zal ik dan ook niet misleiden door het grijze gebied te laten zien, maar ze hun geweten laten gebruiken.’
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Sommige deelnemers trekken de lijn tussen goed en fout in de oorlog op traditionele wijze. ‘Goed was pro-Nederland en tegen de bezetter, fout was heulen met de bezettingsmacht,’ aldus B. Warners. En J.W.G. Scheffers schrijft: ‘Het klinkt chauvinistisch, maar het geldt nog steeds: voor volk en vaderland, en daar horen landverraders niet bij.’
Onder ‘goed’ verstaan velen in de eerste plaats het verzet tegen de Duitsers. ‘Met een vader in Buchenwald en een moeder die met een kind achterbleef en tot de bevrijding onderduikers in huis had, wil ik dat duidelijk blijft dat je bewust goede en foute keuzes kunt maken,’ schrijft B. Blanes. ‘Waarom stierven anders verzetshelden voor een goede zaak?’ vraagt B. Spruijt zich af.
Aan de ‘foute’ kant stonden daarentegen degenen die met de bezetter collaboreerden. ‘Mensen verraden is fout,’ stelt W.J.A. Mol. En K. Bozelie schrijft: ‘Daadwerkelijk meewerken met de Duitsers was fout. Al het overige was goed.’
Van dit laatste zijn niet alle deelnemers overtuigd, ook niet als zij het met de stelling eens zijn. ‘De massa was grijs en die relativering verdient alle aandacht,’ aldus H. Luijten. ‘Dat wil niet zeggen dat de mensen uit het verzet niet geëerd zouden mogen worden. Integendeel, zet ze stevig in de schijnwerpers. Maar rond de schijnwerpers valt een diffuus licht in vaalgrijze tinten.’
Veel deelnemers menen dat er, ondanks het vele grijs in de oorlog, wel degelijk uitersten van goed en fout bestonden. ‘We mogen best relativeren, maar hoeven niet alles wat krom was recht te buigen,’ schrijft F. van den Elzen. Dat vindt ook M.G.A. Bosmans. ‘Hoewel grote grijsgebieden wel degelijk bestaan, lijkt het verschil tussen een NSB’er en iemand die in het verzet zat mij buitengewoon duidelijk.’
Daar is niet iedereen van overtuigd. ‘Wie bepaalt wat goed en fout was? Vaak zijn mensen niet te categoriseren, maar zijn ze van alles wat,’ schrijft B.C.H. de Wever. Zo herinnert F.J. de Zee zich een Groningse veldwachter die NSB’er was, ‘maar wel waarschuwde als dorpsgenoten op de oppaklijst stonden’.
Ook op het verzet is volgens G.J. Dekker wel wat af te dingen. ‘De motivatie van zogenoemde verzetshelden is moeilijk te bepalen. Met alle respect voor bedoelde personen, is het achteraf wel erg makkelijk om een etiket te plakken.’ Daarom blijft J.S. Hoogschagen erbij: ‘Er zijn alleen verschillende tinten grijs.’ En J. Baak verzucht: ‘Het is zo gemakkelijk achteraf te kiezen.’
Crisis
Volgende maand besteedt Historisch Nieuwsblad aandacht aan het fenomeen ‘crisis’. De huidige economische neergang is door minister-president Balkenende vergeleken met die van de jaren dertig van de vorige eeuw. Ook door anderen wordt die vergelijking gemaakt, hoewel er ook kritiek op is. Daarom luidt de stelling dit keer:
‘De huidige crisis lijkt in niets op die van de jaren dertig.’
Lezers van wie het e-mailadres bekend is bij de redactie krijgen op donderdag 23 april een verzoek om aan het forum deel te nemen. Dat kan door te klikken op de link in de e-mail. Andere lezers kunnen vanaf die datum terecht op www.historischnieuwsblad.nl. Wilt u worden opgenomen in ons e-mailbestand, stuur dan een bericht naar redactie@historischnieuwsblad.nl.
[grafiek]
Eens: 68%
Oneens: 24%
Geen mening: 8%
