Home ‘Wij zijn de nationale schatkamer’

‘Wij zijn de nationale schatkamer’

  • Gepubliceerd op: 24 augustus 2011
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Geertje Dekkers

‘We hebben niet lang geleden een model van een Javaanse marktstal uit de negentiende eeuw gekocht. En uit dezelfde tijd hebben we vijf portretten aangeschaft van Javaanse hoffunctionarissen. Meestal worden de gekoloniseerden als slaaf, arbeider of bediende afgebeeld. Maar hier zie je mensen die autocratie en gezag uitstralen. 

De marktstal laat de diversiteit van Batavia in de negentiende eeuw zien. Er staan poppetjes van Javanen bij, van Molukkers, Indiërs, Arabieren, en één Nederlands echtpaar. Aan de hand van die portretten en de marktstal kun je het hele verhaal van Java in de negentiende eeuw vertellen: over de ethische politiek, de Java-oorlog, over wat Nederland deed om Java te behouden.’

Aan het woord is Martine Gosselink, hoofd van de afdeling Geschiedenis van het Rijksmuseum. Samen met directeur Wim Pijbes legt ze uit hoe het museum na de verbouwing – de heropening staat gepland voor 2013 – de geschiedenis van Nederland zal laten zien. Pijbes heeft in de discussie over het Nationaal Historisch Museum altijd gesteld dat zijn museum hét historische museum van het land was. Nu het NHM definitief niet doorgaat is de vraag hoe het nieuwe Rijks de geschiedenis zichtbaar zal maken extra urgent.

De Javaanse portretten komen te staan in de ‘internationale hoekzaal’ van de negentiende eeuw. De afgelopen vier eeuwen krijgen op hun eigen verdieping op een hoek een zaal met aandacht voor de internationale relaties. Gosselink: ‘Je hoeft in de zaal met de Javaanse portretten alleen maar 360 graden rond te draaien om te zien hoe enorm uitgestrekt de internationale contacten in de negentiende eeuw waren.’

De schriftelijke informatie bij de objecten zal uiterst beknopt zijn: maximaal zestig woorden per museumstuk. En dat terwijl het museum een heel divers publiek bedient. ‘Dan moet je dus kiezen voor de grote gemene deler,’ zegt Pijbes. ‘Je moet niet op de kleutertje-luistertoer gaan, maar jargon vermijden. We zullen een Jeugdjournaal-achtige aanspreektoon moeten vinden.

‘Het liefst zou ik bij elk object een conservator hebben staan die met glimmende ogen zijn kennis etaleert,’ zegt Gosselink, ‘maar dat kan niet. Ik had ook liever wat meer woorden per object gehad, maar dit is een compromis met andere afdelingen. Als je meer wilt weten, kun je dat met je handheld lezen of nalezen op de website. Er komt een dossierreeks met boeken over belangrijke objecten, personen en gebeurtenissen. En vanzelfsprekend maken we talloze audiotours. Maar de beleving moet voortkomen uit het contact met het object.’

Pijbes: ‘De collectie is het kapitaal van het museum. Je staat hier oog in oog met objecten die de geschiedenis hebben gemaakt. Ze hebben een evocatieve waarde.’

‘De objecten moeten spraakmakend en begeesterend zijn,’ vult Gosselink aan. ‘Dat vinden we belangrijker dan het hele verhaal van a tot z presenteren. Dat kan ook niet, want we hebben niet van alle belangrijke gebeurtenissen objecten. Van Anne Frank, bijvoorbeeld, hebben we niets.’

Het museum heeft uiteraard wel een gigantische kunstcollectie, en die wil Gosselink meer als historische bron gaan inzetten. ‘Denk aan het schilderij van Berckheyde, De bocht in de Herengracht. Dat is altijd kunsthistorisch benaderd, terwijl je er van alles mee kunt vertellen over de grachtengordel.’ In het nieuwe museum moet geen onderscheid meer bestaan tussen geschiedenis en kunstgeschiedenis. ‘De bezoeker moet de grens tussen die twee niet zien.’

Pijbes heeft al vaak gesteld dat de drempel voor bezoekers in het nieuwe museum lager moet zijn dan voor de verbouwing. ‘Vroeger stond de collectie centraal,’ zegt hij, ‘maar we moeten de bezoeker centraal stellen.’ Als voorbeeld noemt hij de nieuwe overkapping bij de ingang van het tijdelijke museum. ‘We passen ongelooflijk goed op onze collectie, maar het publiek lieten we in de regen staan.’

In het nieuwe museum staan niet langer glas bij glas, beelden bij beelden en geschiedenis bij geschiedenis. Verschillende soorten objecten door elkaar moeten een beeld geven van hun tijd. Gosselink: ‘Grote groepen mensen gingen vroeger echt niet naar de afdeling Glas, Zilver of Meissen-porselein. Als die spullen straks geïntegreerd staan in de tijd waarin ze thuishoren, zullen ze ineens tot de verbeelding spreken.’

Het merendeel van de bezoekers komt slechts voor een paar kunstwerken, in de eerste plaats De Nachtwacht en Het Melkmeisje– Geertje Dekkers

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer