Home Voetbal, vis en volle kerken

Voetbal, vis en volle kerken

  • Gepubliceerd op: 14 december 2011
  • Laatste update 13 apr 2023
  • Auteur:
    Jan Dirk Snel
  • 4 minuten leestijd
Voetbal, vis en volle kerken

In 1994 publiceerde A.Th. van Deursen een boek over Graft. Hij noemde het Dorp in de polder. Zijn nieuwste boek gaat over Katwijk, waar hij de laatste jaren van zijn leven woonde. Toen het begin oktober, anderhalve maand voor zijn overlijden op 21 november, op het gemeentehuis van Katwijk werd gepresenteerd, zat de auteur al in een rolstoel. De pen had hij een maand eerder voorgoed moeten neerleggen. De titel lag voor de hand, zou je gedacht hebben: Dorp aan zee. Maar nee, In Katwijk is alles anders heet het.

Dat geeft meteen aan dat het een heel ander boek is dan dat over Graft in de Gouden Eeuw. Een trotse Graftenaar die precies wilde weten wie destijds allemaal wat in zijn dorp had verricht, kwam bedrogen uit. Van Deursen zocht het algemene in het bijzondere. Het ging niet om Graft, maar om het reilen en zeilen van een Hollandse dorpssamenleving in een vergaan tijdperk.

In zijn laatste boek beschrijft Van Deursen een dorp – wel een erg groot dorp overigens – dat in 1940, het jaar waarin het verhaal begint, al 19.000 inwoners telde – meer dan menige stad in vroeger eeuwen. Sindsdien heeft het een (iets) andere ontwikkeling gevolgd dan het algemene patroon. In dit boek staat juist het bijzondere centraal. Het is een werk dat nadrukkelijk ook bedoeld is voor Katwijkenaren, en daarom veel gedetailleerder. Elke burgemeester, elke voetbalclub, schier elk jongerencentrum komt dan ook aan de beurt.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Dit boek is een daad van gerechtigheid. Hier wordt de modernisering nu eens beschreven vanuit het perspectief van iemand die sympathiseert met wat je de ‘verliezers’ zou kunnen noemen, al probeert Van Deursen conform de benadering die zijn gehele oeuvre doordesemt iedereen recht te doen en slaagt hij daar wonderwel in.

Katwijk, citeert hij een gemeenteraadslid, betekende ‘voetbal, vis en volle kerken’, en hij voegt eraan toe dat met die vis en die volle kerken niet meer alles is als vroeger, maar dat het voetbal ‘onomstreden Katwijks passie’ blijft. Dat klopt helemaal. Als er één ding duidelijk wordt, dan is het wel de liefde voor het lichamelijke en het natuurlijke. Katwijkenaren zijn mensen die graag iets doen. Dat geldt ook voor het muziekleven, dat er op een even hoog niveau staat.

Wat verder opvalt, is dat het economische leven in een halve eeuw tijd veel radicaler veranderd is dan het geestelijk leven. Niet alleen met de visserij ging het bergafwaarts, ook de tuinbouw verdween volledig en het belang van het toerisme nam af. Dat het geestelijk leven minder veranderde, laat meteen mooi zien hoe weinig invloed de regelmatige aanwezigheid van vreemdelingen heeft op de opvattingen en gedragingen van mensen.

Toch veranderde er in het kerkelijk leven wel iets. Katwijk was en is een typisch hervormde plaats, orthodox, maar vanouds niet zeer behoudend: ‘confessioneel’ is het woord. Politiek was het een bolwerk van de CHU. In de loop van een halve eeuw neemt het kerkelijk leven weliswaar iets in omvang af, maar wat je vooral ziet is een zekere versplintering, waarbij ook binnen de dominante hervormde gemeente eenieder zich steeds meer in de eigen groep terugtrok en een deel uiteindelijk een eigen gemeente stichtte. Katwijk is nu veel ‘zwaarder’ dan vroeger.

Een thema dat fascineert, is de relatie tussen het kerkelijk leven en een zekere ruwheid. Jeugdcultuur is een hoofdthema. Niet alleen de drankconsumptie was hoog, ook het drugsgebruik. Nooit had ik gedacht dat Van Deursen nog eens over een trashmetalband zou schrijven of ons het verband tussen muzieksoort en type drugsgebruik uit de doeken zou doen. Dat de gemeenteraad geen coffeeshop wilde gedogen, gispt hij overigens.

Soms heb je van die boeken waarin alles klopt, maar waarbij je je na afloop afvraagt waar de ziel in het verhaal is. Daar heb je bij Van Deursen geen last van. Door de ironische terzijdes, door de subtiele citaten – een burgemeester neemt afscheid en Van Deursen citeert droogjes iemand die haar veel tijd voor haar ‘vele nevenbaantjes’ toewenst – is ook zijn laatste boek weer een waar genot om te lezen.

A.Th. van Deursen

In Katwijk is alles anders. Een christelijk dorp ontmoet de wereld 1940-2005

463 p. Bert Bakker, € 25,00

bestellen

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer