Van Jefferson tot Einstein: de rijke geschiedenis van het Hodshon huis

Het Hodshonhuis herbergt sinds 1841 de Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen, sinds 2002 Koninklijk (KHMW). ‘Zij werd in 1752 opgericht door Haarlemse burgers die de wetenschap wilden bevorderen, en daarmee ook de welvaart van het vaderland,’ zegt secretaris Wim B. Drees. ‘De vereniging schreef prijsvragen uit waar mensen gouden medailles mee konden winnen. Die gingen over oplossingen voor concrete maatschappelijke problemen, zoals verzande rivieren, dijkdoorbraken en veeziektes.’

Toen de wetenschap in de negentiende eeuw in razend tempo specialiseerde, werd de doelstelling van de HMW ook aangepast: de organisatie wilde de wetenschappen bevorderen. Later kwam daar het streven bij om een brug tussen wetenschap en samenleving te bouwen. Dat doet het nu nog steeds, door wetenschappelijke prijzen uit te reiken op allerlei niveaus. ‘Van profielwerkstukprijzen in de regio tot oeuvreprijzen voor wetenschappers. We reiken ook jaarlijks de KHMW Mercator Sapiens Stimulus van één miljoen euro uit aan een onderzoeker die in het midden van zijn carrière zit.’

Tijdens het Geschiedenis Festival zijn er vier lezingen die een link hebben met de geschiedenis van het gebouw en de HMW. Zo vertelt Els Kloek over de naamgever van het huis: Keetje Hodshon. ‘Zij erfde in 1780 een groot vermogen van haar ouders en tante, die rijk werden dankzij de textielindustrie,’ zegt Drees. ‘Met dat vermogen bouwde Keetje onder andere dit stadshuis, waar ze tot haar dood in 1829 woonde. Ze liet verschillende stijlkamers bouwen, waarin ze geregeld intellectuelen ontving. Zo is er een kamer in Etruskische stijl met oranje en zwarte wandversiering, en een blauwe kamer met prachtige motieven en pilasters.’ Tussen de programmaonderdelen door kunnen festivalbezoekers die kamers bezichtigen.

De lezingen zelf zijn te volgen in de aula, die in 1904 werd bijgebouwd. Een van die lezingen wordt verzorgd door Amerikakenner Frans Verhagen, die zal vertellen over de founding fathers. In 1805 kreeg de HMW er namelijk twee beroemde leden bij: de Amerikaanse president Thomas Jefferson en zijn voorganger, John Adams. ‘Zij waren ook voorzitters van de door Benjamin Franklin opgerichte American Philosophical Society in Philadelphia. Dat was een genootschap zoals het onze, ook in de achttiende eeuw opgericht,’ vertelt Drees. Vaak wisselden deze verenigingen hun leden uit. ‘Dat gebeurde bijvoorbeeld ook met de Royal Society in Londen en academies in Frankrijk en Sint-Petersburg. Adams en Jefferson speelden geen actieve rol, maar voor de organisatie was het natuurlijk een eer om binding te hebben met deze presidenten.’

Wie wel nauw betrokken was bij de KHMW, was de Nederlandse natuurkundige Hendrik Lorentz.‘Hij heeft veel prijsvragen opgesteld en vaak in de jury gezeten,’ aldus Drees. ‘Later werd hij secretaris van de KHMW en was hij de bepalende figuur in de organisatie.’  In het Hodshonhuis hangt een foto uit 1925, het jaar waarin Lorentz het vijftigjarig jubileum van zijn doctoraat vierde. Hij dineerde die dag in het Hodshonhuis, vergezeld door de crème de la crème van de natuurkundewereld. ‘Naast hem zit Marie Curie, achter hem staan onder andere Albert Einstein en Niels Bohr. Het was echt de top van het vakgebied. Dat was ook de kracht van Lorentz: na de Eerste Wereldoorlog had hij een leidende rol in het bij elkaar brengen van dit wetenschappelijk netwerk.’ Op het Geschiedenis Festival vertelt Lorentz’ biograaf Dirk van Delft meer over deze wetenschapper.

Tot slot gaan historici Stefanie van der Steen en Thomas von der Dunk met elkaar in gesprek over een verbannen standbeeld van wetenschapper Christiaan Huygens. ‘Het KHMW was ooit initiatiefnemer voor een monument van Huygens in Den Haag,’ vertelt Drees. ‘De architect Pierre Cuypers maakte een model op een schaal van 1 tot 3, dat werd getoond bij het Lange Voorhout. Maar uiteindelijk besloot de gemeenteraad dat men liever een standbeeld wilde. Het schaalmodel is in 1909 in de tuin van het Hodshonhuis geplaatst. Het zegt veel over de herinneringscultuur van die tijd, waarin wetenschap op een voetstuk werd geplaatst, maar er geregeld conflicten waren over monumenten.’

Benieuwd naar alle programmaonderdelen in het Hodshonhuis en de andere locaties van het Geschiedenis Festival? Kijk dan op onze website.