Home Tien jaar Grote Geschiedenis Quiz

Tien jaar Grote Geschiedenis Quiz

  • Gepubliceerd op: 25 maart 2009
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Arnold Vonk en Jan Julia Zurné

Dit is het tiende jaar dat de Grote Geschiedenis Quiz de Nederlandse bevolking hoofdbrekens bezorgt. De eerste edities van de GGQ waren even lastig, zo niet nog moeilijker dan de huidige. De lezers die de voorronde wonnen – toen nog vooral oud-docenten geschiedenis – mochten die vroege jaren hun kennis in de finale op een historische locatie etaleren voor een klein publiek.

Acht jaar geleden zat ook Ad van Liempt in de zaal, de bedenker van het televisieprogramma Andere Tijden. ‘Ik vond de sfeer heel aardig. Dat zou leuk zijn op televisie, dacht ik. Toen zijn we aan een nieuwe formule gaan sleutelen. Het grote verschil was vooral dat er filmpjes bij kwamen, en die maken de quiz zo aantrekkelijk. Onze researchers sparen het hele jaar leuke fragmenten; dat wordt dan in anderhalf uur over de kijkers uitgegoten.’

Proefwerk
Volgens Frans Smits, hoofdredacteur van Historisch Nieuwsblad, dat samen met de Volkskrant de Quiz initieerde, vloeit zowel de quiz als Andere Tijden voort uit het besef, tien jaar geleden, dat het in Nederland bar slecht gesteld was met de historische feitenkennis. Een ‘proefwerk’ van Historisch Nieuwsblad onder Tweede-Kamerleden in 1996 was daarvan het eerste signaal. De uitslagen zijn daarna nog vele malen aangehaald: onze volksvertegenwoordigers wisten niets van het nationale verleden.

Smits: ‘Het proefwerk was aanleiding om een commissie in het leven te roepen, de commissie-De Wit, die de kennis van de Nederlandse geschiedenis moest onderzoeken.’ Toen bleek dat het volk er ook maar weinig van bakte. Dus moest er van Den Haag iets gebeuren. Zoals dat dan gaat, werd er een nieuwe commissie in het leven geroepen: de commissie-De Rooy, die geschiedenisdocenten aanraadde meer aan te sturen op feitenkennis en meer gebruik te maken van tijdvakken.

En zo geschiedde: in 2008 besloot het kabinet zelfs dat scholen aan de Canon moeten, een chronologisch overzicht van vijftig onderwerpen uit de vaderlandse geschiedenis, samengesteld door de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon onder leiding van toenmalig KNAW-president Frits van Oostrom.

Nationaal Historisch Museum
Toen waren er al negen GGQ’s achter de rug. Want direct na de eerste ophef over het Kamerledenproefwerk had Willem Melching, historicus aan de Universiteit van Amsterdam en bestuurslid van de stichting die Historisch Nieuwsblad uitgaf, geconstateerd: ‘We moeten een quiz maken voor het volk.’ Smits: ‘Dat moest bijgespijkerd worden, vonden wij.’

En zo geschiedde. In 1999 werd contact gezocht met de Volkskrant, die vanaf toen elk jaar gretig de voorronde afdrukte. De vragenredactie bedacht lastige vragen, grappige vragen, traditiegetrouw ieder jaar minstens één vraag over prins Bernhard en vragen waarbij de lezers het schaamrood op de kaken moesten krijgen, zoals: ‘Hoeveel procent van de Nederlandse ambtenaren tekende de Ariërverklaring niet?’ (0,01 procent van de 200.000).

In de eerste jaren gingen de beste lezers door naar de finale in het land. Maar dat was het dan. Er waren geen Bekende Nederlanders die meededen, of het moesten de journalisten op de achterste bankjes zijn, onder wie columnist Jan Blokker. Die meende dat de GGQ net zo’n instituut kon worden als het Groot Dictee der Nederlandse Taal. Daarom decreteerde hij in 2000: ‘De geschiedenisquiz moet op televisie komen.’

En zo geschiedde, in 2001. Smits: ‘Binnen een week was het rond, dankzij onze contacten met Ad van Liempt. Andere Tijden was toen net begonnen, en dat sloeg enorm aan. Dat bevestigde het vermoeden dat wij al hadden: geschiedenis was duidelijk aan een opmars bezig. Uiteindelijk komt zelfs het Nationaal Historisch Museum voort uit al deze ontwikkelingen.’

De televisiefinale kreeg drie rondes en twee groepen kandidaten: de lezers en de prominente Nederlanders. Die moesten het altijd afleggen tegen de ‘minder bekende’ maar zeer deskundige winnaars van de voorronde. Behalve vorig jaar, toen Tweede-Kamerlid Diederik Samson als eerste BN’er zijn tegenstander in de laatste ronde, HEMA-verkoopster Annemiek van Leeuwen, nipt versloeg.

Van Liempt: ‘De mooiste vraag vind ik altijd die in de derde ronde waarin de camera langzaam dichterbij komt en de kandidaten als eerste moeten raden wie ze in beeld zien. We hebben Wilhelmina al eens gehad, en Seyss-Inquart, de sjah van Perzië, en John en Yoko. Maar er zijn zoveel mooie vragen – het is een ongelooflijk rijke quiz, voor mij een hoogtepunt van het televisiejaar.’
 

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer