• Inloggen
  • Shop
  • Winkelmand
  • Log in

    Wachtwoord vergeten?

    Account aanmaken
    Historisch Nieuwsblad 1/2011

    Tentoongesteld als ‘Zwarte Venus’

    Het tragische leven van Saartjie Baartman

    Door: Jos van der Burg
    ‘Just arrived: The Hottentot Venus. Two shillings per head. Piccadilly Street.’ Met deze krantenadvertentie werden in 1810 in Londen mensen naar een nieuwe kermisattractie gelokt. Nu eens geen vrouw met drie borsten of een Siamese tweeling, maar een 20-jarige inwoonster van Zuid-Afrika.

    Kermisattractie 'Hottentot-Venus'

    Ze heette Saartjie Baartman, maar dat was niet haar oorspronkelijke naam. De vrouw behoorde tot de Hottentotten, de etnische groep die nu Khoisan heet, en werkte als slavin op een blanke boerderij. Haar leven eindigde in een tragedie doordat ze inging op het aanbod om zich in Londen als curiositeit tentoon te laten stellen.
     

    Onder de naam ‘Hottentot-Venus’ werd ze een seksueel prikkelende kermisattractie

    Als Khoisan-vrouw was ze met haar donkere huid, dikke lippen, grote billen en – zoals het gerucht wilde – buitensporig grote schaamlippen, een commercieel aantrekkelijk exotisch object. Onder de naam ‘Hottentot-Venus’ werd ze in smoezelige zaaltjes een seksueel prikkelende kermisattractie. Om de sensatie te vergroten zat ze op het podium in een kooi.
     

    Protesten en de doorverkoop van de zwarte Venus

    Tijdens de show haalde een dompteur haar eruit, waarna ze vastgezet aan een halsband kunstjes moest doen. Het publiek werd aangemoedigd om ‘de wilde vrouw uit donker Afrika’ aan te raken. De show liep goed, maar er waren ook protesten. Antislavernij-activisten klaagden de exploitanten aan, maar omdat Saartjie Baartman voor de rechtbank verklaarde dat ze uit vrije wil handelde, werden ze vrijgesproken.
     

    De show liep goed, maar er waren ook protesten

    Na vier jaar hadden de Londenaars het wel gezien. De eigenaren verkochten hun attractie aan een Parijse dierenhandelaar (!). Met zijn show ging hij nog een stapje verder: hij liet het publiek paardjerijden op de op handen en voeten kruipende vrouw. Ook mocht men voelen of het klopte dat de Hottentot-Venus enorme schaamlippen had. De dompteur en zijn attractie hadden veel succes bij het stedelijke proletariaat. Ze vertoonden hun kunsten eveneens op privéfeestjes van rijke burgers en aristocraten.
     

    Interesse onder wetenschappers

    Ook de wetenschap had interesse in de ‘zwarte Venus’. Westerse wetenschappers wilden bewijzen dat er een hiërarchie bestond tussen de rassen. Bovenaan stond het blanke ras en onderaan het zwarte, met op de allerlaagste sport de Hottentotten. Onderzoek op Saartjie Baartman moest bewijzen dat deze groep evolutionair dichter bij de mensaap stond dan bij de mens. De vrouw werkte mee aan ‘wetenschappelijk’ onderzoek, maar weigerde haar schaamlippen te laten opmeten.
     

    Onderzoek moest bewijzen dat de Hottentotten dichter bij de mensaap stonden dan bij de mens

    Wilt u meer geschiedenisverhalen lezen?

    Ontdek de duizenden verhalen die we voor onze abonnees beschikbaar stellen, lees de nieuwste artikelen uit Historisch Nieuwsblad en ontvang iedere week leestips van de redactie in uw mailbox. Met Historisch Nieuwsblad Online krijgt u altijd de juiste historische context om het nieuws van nu te begrijpen.
    Registreer nu en lees de eerste maand voor slechts 1 euro!

    Al abonnee? Log dan in en lees direct alle geschiedenisverhalen online. Heeft u nog geen account of is uw emailadres niet bij ons geregistreerd? Lees dan hier hoe u verder kunt lezen.

    Word lidInloggen