Home Scherpe observaties uit de goelag

Scherpe observaties uit de goelag

  • Gepubliceerd op: 28 maart 2023
  • Laatste update 25 mei 2023
  • Auteur:
    Eric Palmen
  • 3 minuten leestijd
Scherpe observaties uit de goelag

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Historischnieuwsblad.nl? U bent al lid vanaf €1,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

Hoe overleef je de goelag? Door niet meer na te denken. De Poolse filosofe Barbara Skarga bracht tien helse jaren door in dit ‘koninkrijk van de schijn’ en beschrijft de mechanismes, de honger en de kou.

Barbara Skarga behoorde tot de talloze politiek gevangenen die Stalin na de Russische zege op het Derde Rijk in de kampen liet verdwijnen. Skarga had zich in de oorlog aangesloten bij de Armia Krajowa, een van de grootste verzetsbewegingen in Europa, die door het Kremlin als een reactionair volksleger werd weggezet.

Meer boekrecensies lezen? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.

Ontvang historische artikelen, nieuws, boekrecensies en aanbiedingen wekelijks gratis in uw inbox.

Ze moest dat lidmaatschap met tien jaar dwangarbeid bezuren. Als ‘vijand van het volk’ kreeg ze te maken met het strengste regime: elk contact met de buitenwereld werd haar verboden, er heerste vanwege de falende bevoorrading hongersnood in haar kamp (Oechta aan de noordwestelijke poolgrens van de Sovjet-Unie), en ze moest tijdens ellenlange appels in de ijselijke vrieskou staan.

Skarga beschrijft het communistische kampsysteem als een farce, waarin alle misstanden van het stalinisme uitvergroot voor het voetlicht worden gebracht. Het kamp is ‘het koninkrijk van de schijn’. Onder het mom van ideologische heropvoeding was het Stalin om de slavenarbeid van de gedetineerden te doen, die in megalomane, tot mislukking gedoemde projecten werd aangewend. Iedereen wist – tot aan de hoogste regionen in het Kremlin toe – dat de goelag volstrekt onrendabel was; alleen de grote leider zelf wilde er niet aan.

De observaties van Skarga zijn soms griezelig actueel. Toen de Russen in 1940 haar deel van Polen bezetten, werd er een ‘verkiezing’ uitgeschreven om de inval te legitimeren – net als de referenda in bezet Oekraïne ruim tachtig jaar later. Er bestond een woord voor die schijnvertoning: toefta, wat je als ‘geïnstitutionaliseerde leugenachtigheid’ zou kunnen definiëren. De taal had haar betekenis verloren. De slogans die de dictatuur van het proletariaat moesten bewieroken, werden zelfs door de kampleiding niet meer geloofd; streefgetallen waren zo onrealistisch dat er bij voorbaat mee gemarchandeerd werd.

Wat was de belangrijkste levensles die Skarga in de goelag heeft geleerd? ‘De mens is een intelligent wezen, een mens laat zich beter africhten dan een dier.’ De enige manier om de goelag te overleven was om elke vorm van individualiteit of zelfstandig denken uit te schakelen, mee te draaien in het kampsysteem en daarin je rol te vervullen – tot op zekere hoogte althans. Want Na de bevrijding is op de eerste plaats een studie in weerbaarheid, het relaas van een volstrekt onafhankelijke geest, die met verve tien jaar hel heeft overleefd.

Na de bevrijding. Aantekeningen over de goelag, 1944-1956
Barbara Skarga
432 p. De Bezige Bij, € 34,99
Bestel bij Libris

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 4 - 2023

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer