Oorlogsfilm A Bridge Too Far zette Deventer op de kaart

In 1976 werd Deventer, een ‘slaperig’ provinciestadje aan de IJssel, onderdeel van een internationaal filmavontuur. Er werden opnames gemaakt voor de blockbuster A Bridge Too Far, over Operation Market Garden en de Slag om Arnhem in 1944. Opeens liepen wereldberoemde filmsterren als Sean Connery, Michael Cain en Robert Redford door de straten. Journalist René van der Meer interviewde Deventenaren over deze ‘Hollywood-maanden’.

Waarom wilde u dit verhaal vertellen?

‘Het boek is een initiatief van erfgoedorganisatie Deventer Verhaal, die het gemeentelijk erfgoed zichtbaar wil maken. Het is een co-productie, ik heb het werk van vele vrijwilligers samengevoegd. Dit is echte Deventer geschiedenis, die de inwoners met elkaar delen en die hen verbindt. Het contrast tussen een spectaculair filmproces en de “gewone” bevolking van Deventer maakt het verhaal niet alleen bijzonder, maar ook heel menselijk.’

 Waarom werden de opnames in Deventer gemaakt en niet in Arnhem?

‘Bij de wederopbouw na de oorlog waren in Arnhem rondom de brug nieuwe gebouwen neergezet, waardoor de locatie niet meer op 1944 leek en dus niet geloofwaardig zou zijn als filmset. Producent Joseph Levine heeft toen heel Nederland afgezocht en kwam uiteindelijk bij Deventer uit. Deze keuze betekende veel voor de stad. Van de slager tot de groenteboer, iedereen was betrokken bij de film.’

Toch waren de meeste geïnterviewden uiteindelijk teleurgesteld. Hoe kwam dat?

‘Vóór de komst van de filmcrew werd Deventer weleens omschreven als een “slaperige” stad. A Bridge Too Far bracht de plaats in het centrum van de belangstelling. Maar toen de productie klaar was, bleek dat er sprake was van loze beloftes. De Deventer figuranten waren vaak minder in beeld dan ze hadden gehoopt. En ondanks de belofte vond de wereldpremière niet in Deventer plaats. Dat zorgde voor een bittere nasmaak.’

Producent Joseph Levine wilde de zinloosheid en verschrikkingen van de oorlog overbrengen. Is hij hierin geslaagd?

‘De film was geen romantiserende vertelling van de oorlog. Het was geen “wij tegen de rest”-heldenverhaal, maar viel rauw op je dak. In die tijd maakte dat veel indruk. Geen van de geïnterviewden had de oorlog meegemaakt. Thuis en op school werd er ook weinig over gepraat, vooral omdat de oudere generatie dat niet deed; als je het er niet over hebt, bestaat het niet. Daarom maakte A Bridge Too Far zeker wat los.’

Riep de filmset met explosies en hakenkruisvlaggen ook ongewenste herinneringen op?

‘Er waren Deventenaren die de productie en al het geweld dat erbij kwam kijken niet prettig vonden. Zo vertelde een van hen dat voor zijn getraumatiseerde vader het kabaal, de tanks en de militairen de oorlog terugbrachten. Desondanks werd de verfilming over het algemeen goed ontvangen. Die zette Deventer weer op de kaart en was echt iets om trots op te zijn. En dat is de stad nog altijd.’

Beeld boven: Filmopnamen in Deventer, 1976. Foto via Wikimedia/Nationaal Archief, Rob Mieremet.