Home Offers voor een egoïstisch man

Offers voor een egoïstisch man

  • Gepubliceerd op: 28 februari 2012
  • Laatste update 13 apr 2023
  • Auteur:
    Rob Hartmans
  • 4 minuten leestijd

Voor de liefhebbers van de talloze verfilmingen van de grote romans van Jane Austen of de gezusters Brontë is Liefde en kapitaal van Mary Gabriel zeker een aanrader. Ook dit is een kostuumdrama dat zich (grotendeels) afspeelt in het Victoriaanse Engeland, waar standsverschillen, sociale tegenstellingen, snelle technologische en maatschappelijke ontwikkelingen, door sociale conventies onderdrukt driftleven en een grote maatschappelijke inferioriteit van vrouwen een zwaar stempel drukten op het persoonlijke leven.

Over Karl Marx en zijn wapenbroeder Friedrich Engels zijn inmiddels al heel wat boekenkasten vol geschreven, terwijl ook Marx’ vrouw en hun dochters de aandacht van biografen hebben getrokken. De Amerikaanse journaliste Mary Gabriel heeft hieraan een volumineus boek toegevoegd waarin Marx’ gezinsleven centraal staat.

Met grote bewondering schrijft Gabriel over zijn vrouw, Jenny von Westphalen, een mooie barones uit Trier wier broer als Pruisisch minister van Binnenlandse Zaken een belangrijke vijand van Marx zou worden. Uit liefde voor de ontembare, onpraktische, door en door egoïstische en arrogante Marx koos zij voor een leven vol onrust, armoede en ontberingen, waarin drie van haar kinderen mede als gevolg van de barre levensomstandigheden overleden en haar voor het heil der mensheid strijdende echtgenoot de trouwe huishoudster bezwangerde.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Liefde en kapitaal is tegelijk de geschiedenis van Marx’ extended family, aangezien het ook de talloze idealisten, revolutionairen, klaplopers en politiespionnen beschrijft die de deur bij Marx platliepen, en de vele vrienden met wie hij bijna onvermijdelijk ruzie kreeg. Dat laatste gold niet voor Friedrich Engels, maar die heeft dan ook de familie Marx bijna veertig jaar financieel op de been gehouden en was zelfs bereid te verklaren dat hij de vader was van de zoon die huishoudster Lenchen baarde.

Slechts eenmaal leek Engels niet bestand tegen Marx’ onmetelijke egocentrisme. Na het overlijden van Mary Burns, een arbeidersdochter met wie de rijke fabrikant Engels twintig jaar had samengewoond, maakte Marx nog geen twee regels vuil aan dit voor Engels zo smartelijke verlies, maar schreef hij wel uitvoerig over zijn financiële nood. Daarbij merkte hij op dat het beter was geweest als zijn eigen moeder was overleden (van wie hij uiteraard hoopte te erven).

Toen duurde het een ruim een week voordat de hondstrouwe Engels in staat was een ijzig briefje te sturen, waarin hij erop wees dat zelfs zijn meest onbenullige kennissen meer medeleven hadden betoond dan de man die hij beschouwde als zijn beste vriend.

Gabriels boek schildert een levendig beeld van het turbulente leven van het gezin Marx, al is de biografe af en toe wat larmoyant en probeert Gabriel wel heel erg literair te schrijven. Soms doet dat wat potsierlijk aan, bijvoorbeeld als ze op de eerste bladzijde van de proloog de misère van vele vluchtelingen in Londen beschrijft en het meteorologische kunststukje uithaalt om het tegelijk te laten misten en regenen. Ook is Gabriels weergave van Marx’ denkbeelden wel erg schematisch en haar beschrijving van het socialistische milieu nogal slordig (wie Auguste Blanqui een anarchist noemt weet niet waarover zij het heeft).

Bovendien werd deze recensent een beetje wee van de nadruk die Gabriel legde op de vele offers die het gezin Marx bracht voor het totstandkomen van Karls theoretische werk. De invloed van het marxisme is immers desastreus geweest. Voor zover het marxisme elementen bevatte die ‘wetenschappelijk’ zouden kunnen worden genoemd – en al tijdens Marx’ leven bleken veel feiten slecht in de theorie te persen – waren die meestal niet origineel en zeker niet specifiek socialistisch.

Erger was dat hij met zijn geloof in de Naturnotwendigkeit van de economische ontwikkeling de ideële en ethische grondslag van het socialisme vernietigde, iets waarvan sociaal-democratische partijen zich pas vanaf de jaren 1930 weer herstelden.

Bovendien legitimeerde Marx’ geloof in het einddoel van de geschiedenis het levensgevaarlijke politieke messianisme van Lenin en diens trawanten, die met enige kunstgrepen het marxisme wisten om te vormen tot de officiële geloofsleer van een seculiere theocratie. Mary Gabriel heeft zich hier het hoofd niet over gebroken, en beschrijft slechts het weinig interessante bezoek dat Lenin in 1910 bracht aan Marx’ dochter Laura.

Bestellen

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer