Home Museum: De Egyptenaren geloofden in toveren

Museum: De Egyptenaren geloofden in toveren

  • Gepubliceerd op: 8 november 2010
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Marieke Prins

Wat een pech! De peddel van de veerman is gebroken. Geen nood! De overledene die snel voor de rechter van de onderwereld wil verschijnen, tovert een aanhangmotor tevoorschijn. Zo arriveert hij toch rap bij Osiris, god van de onderwereld. Dit is een scène uit een filmpje op de tentoonstelling Egyptische Magie in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Met het anachronistische filmpje laten de tentoonstellingsmakers zien hoe de oude Egyptenaren over de dood dachten.


De Egyptenaren bereidden het hiernamaals voor als een Britse huisvrouw de kerst. Alles namen ze mee in de graven: boten met roeiers, lijfwachten, gereedschap, en een dodenboek, dat diende als reisgids en creditcard tegelijk. Maar ook vogels, om te laten zien dat de overledene in het hiernamaals zou willen vliegen. Zelfs aan blotevrouwenfiguurtjes op een bed was gedacht. Voor de seks? Of om hemelse kindertjes te maken? Wie zal het zeggen? De expositie toont deze ‘dodenbruiden’ en vele andere grafvoorwerpen.

Ook het aardse bestaan vergde magisch onderhoud. De opkomst van de zon en de overstroming van de Nijl waren mede te danken aan priesters die de goden met rituelen ondersteunden. Kettinkjes en godenbeeldjes beschermden moeders en jonge kinderen. Een andere favoriet voor deze doelgroep was een zwanger-nijlpaardbeeldje van de godin Taweret.

Is dit magie, of ‘gewoon’ religie? De rituelen waren soms zo specifiek dat ‘magie’ toepasselijker lijkt. Zo waren er beelden waar je water overheen kon gieten, zodat dit veranderde in een medicijn tegen slangenbeten. Ook zijn er toverspreuken gevonden die een vrouw verliefd moesten maken. En op een kamelenrib schreef een Eyptenaar een toverspreuk tegen zijn vijand. Als de rib werd begraven onder iemand die pas was vermoord, zou het de vijand ook zo vergaan.

De expositie, die twee grote zalen beslaat, zit goed in elkaar. De teksten zijn helder. Verschillende filmpjes geven uitleg. Op een interactief scherm zijn vertalingen van oude teksten te lezen die betrekking hebben op Egyptische magie. De tentoonstelling is in thema’s verdeeld, zoals ‘magie in tempels’ en ‘magie voor het hiernamaals’.

De tentoonstellingsmakers laten ook zien dat de Egyptische magie nog steeds in hoog aanzien staat. Via de kabbala in de Joodse mystiek, middeleeuwse alchemisten, Rozenkruisers en hermeneutische bibliotheken zijn Egyptische spreuken en wijsheden tot op de dag van vandaag in gebruik. Als bewijs staan hedendaagse magische voorwerpen opgesteld: tarotkaarten, glanzende toverboeken en een glazen minipiramide, ingestraald door Jomanda.

Voor hocus-pocushaters hebben de tentoonstellingsmakers een alternatieve boodschap: magie is menselijk. Bij gebrek aan bodyscans, visoliepillen en verzekeringen gebruikten Egyptenaren magie om grip op hun leven te krijgen. Dat willen stervelingen nu eenmaal. Soms werkt het. Soms niet. Net als die aanhangmotor.

Egyptische Magie, tot en met 13 maart 2011, Rijksmuseum van Oudheden, Rapenburg 28, Leiden. Open di-zo 10-17 uur, in schoolvakanties ook op maandag. Info 071-5163163 of www.rmo.nl

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer