Op 21 juli van dit jaar kwam er met de landing van Space Shuttle Atlantis een einde aan het Shuttle-programma. De geschiedenis van dat project kan zonder enige terughoudendheid worden beschreven als de geschiedenis van een mislukking. De Space Shuttle werd in de jaren zeventig ontworpen als een toestel dat de ruimtevaart goedkoper zou maken omdat het, anders dan de reusachtige Saturn 5-raket die de Apollo-astronauten naar de maan had geschoten, telkens opnieuw gebruikt zou kunnen worden.
Het ontwerp van de Shuttle werd sterk beïnvloed door het Pentagon, dat als eis stelde dat de Shuttle ook de grootste militaire satellieten in een baan om de aarde zou moeten kunnen brengen. In de oorspronkelijke begroting was voorzien dat het 1400 dollar zou kosten om per Shuttle een kilo nuttig gewicht in een baan om de aarde te brengen. Daarbij was het uitgangspunt dat er honderden lanceringen zouden zijn.
Zover is het nooit gekomen. De vijf Shuttles die gebouwd zijn hebben in totaal maar 135 vluchten gemaakt. De Shuttle bleek uiterst kwetsbaar, zeer onderhoudsgevoelig en erg onbetrouwbaar. Van de vijf Shuttles zijn er zoals bekend twee verongelukt. Beide ongelukken hadden overigens met beter management voorkomen kunnen worden. Ze leidden tot jarenlange stilstand van het hele programma.
Wanneer we de totale kosten van het programma delen door de 135 vluchten, kostte elke lancering 1,5 miljard dollar. Dat betekent dat de kosten niet 1400, maar 60.000 dollar per kilo waren. Zo bezien was de Saturn 5 beduidend goedkoper. Bij gebruik van de Russische Proton-raket bedragen de kosten 5000 dollar per kilo. De Shuttle maakte de ruimtevaart dus niet goedkoper, maar duurder, en bovendien, omdat er elke keer ook zeven bemanningsleden meegingen, veel risicovoller.
Nu het Shuttle-programma zo droevig aan zijn einde is gekomen, is natuurlijk de vraag hoe het verder moet met de bemande ruimtevaart. Op die vraag is maar één verstandig antwoord mogelijk: de bemande ruimtevaart is dure flauwekul en dient per direct beëindigd te worden. Bemande ruimtevaart is ruim tienmaal zo duur als onbemande ruimtevaart en levert geen significant betere resultaten op.
Zonder de Koude Oorlog zou er helemaal geen bemande ruimtevaart zijn. De Amerikaanse maanlanding had geen enkele andere reden dan de Russen te verslaan, die de Amerikanen in 1957 met de Spoetnik de stuipen op het lijf hadden gejaagd. Het maanmateriaal dat de Amerikaanse astronauten meebrachten had voor een fractie van de kosten met een onbemand toestel verzameld en naar de aarde gebracht kunnen worden. Dat de Chinezen nu naar de maan willen, moeten ze zelf weten, maar het is niet anders dan een stompzinnig prestigeproject.
In de Verenigde Staten wordt nu gesproken over een mogelijke reis naar Mars in de jaren dertig van deze eeuw. Ik vermoed, en hoop, dat het niet zover zal komen. De kosten en risico’s van een dergelijke reis zouden enorm zijn. De verwachte problemen zijn zo groot dat de meest waarschijnlijke scenario’s ervan uitgaan dat de Mars-reizigers op Mars zullen blijven. Ook het Mars-project is weer een puur prestigeproject.
De wetenschappelijke verkenning van de rode planeet maakt namelijk ondertussen enorme vorderingen. Mars is met behulp van satellieten in klein detail in kaart gebracht en de twee Mars Rovers die in 2004 zijn geland hebben fantastisch materiaal opgeleverd. Met de Spirit Rover is het contact vorig jaar verloren gegaan, maar de Opportunity functioneert nog steeds – een technologisch wonder. Er is alle reden om al het geld en alle creativiteit te steken in grotere Rovers met betere instrumenten.
Zelfs als de Amerikanen, of wie weet de Chinezen, ooit het ongelukkige besluit nemen naar Mars te reizen, dienen we ons te realiseren dat Mars ook meteen het eindpunt zal zijn van de bemande ruimtevaart. Verder weg is prohibitief gevaarlijk!
