Home LESSEN: ‘Geweld in Haren uiting onrust in de samenleving’

LESSEN: ‘Geweld in Haren uiting onrust in de samenleving’

  • Gepubliceerd op: 24 oktober 2012
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Bas Kromhout

Waarom trokken op 21 september duizenden jongeren naar Haren en sloegen ze de boel daar kort en klein? Wat is er aan de hand met de Nederlandse jeugd, vragen gezagsdragers en pedagogen zich vertwijfeld af. Volgens de Nederlands-Amerikaanse historicus Benjamin B. Roberts hebben de rellen in Haren te maken met sociale onvrede. Hij ziet parallellen met geweldsuitspattingen van adolescenten in de zeventiende-eeuwse Republiek. Hierover publiceerde Roberts onlangs het boek Sex and Drugs before Rock ’n Roll. Youth Culture and Masculinity during Holland’s Golden Age.

Roberts: ‘De gevestigde orde maakte zich ten tijde van de Republiek minstens evenveel zorgen over de losbandige, gewelddadige jeugd als tegenwoordig. Ook toen gingen jongeren door voor verwend, oppervlakkig en verslaafd aan snelle kicks. Vooral dominees werden niet moe de jeugd te vermanen. Opvoedkundigen daarentegen wisten dat adolescenten een moeilijke fase doormaakten en dat een zekere mate van onaangepast gedrag moest worden getolereerd. Jacob Cats schreef: “Men moet een paar narre-schoenen verslijten, eer men recht wijs wort.”

Geweld door jongeren nam in de jaren 1620-1630, de periode die ik heb onderzocht, diverse vormen aan. Op het platteland was geweld omgeven met rituelen. Jongemannen hadden de traditie dorpsgenoten die zich niet aan de sociale regels hielden tot de orde te roepen door middel van een charivari. In optocht gingen ze naar het huis van het slachtoffer, die ze onder groot lawaai bespotten en mishandelden.

Op het platteland hoorde geweld tot op zekere hoogte bij het opgroeien. Men wist dat de meeste jongemannen ermee ophielden als ze waren getrouwd. Jongeren hadden iets meer vrijheid dan in de stad.

Stedelijk geweld was minder geritualiseerd en daardoor onvoorspelbaarder. De overheid trad hard op. Overal was politietoezicht en er stonden straffen op de kleinste vergrijpen, van sneeuwballen gooien tot paarden aan het schrikken maken. De straffen voor jonge geweldplegers waren echter niet zo hoog als voor volwassenen: ze werden niet ter dood gebracht. Ook werd er zelden opgetreden tegen alcoholgebruik. Sommige dominees eisten dat op zondag de kroegen werden gesloten, maar ze kregen geen gehoor bij de stadsbesturen.

Als jongeren collectief uit de band sprongen, konden ze bedreigend zijn voor de vrede. Net als tegenwoordig was de jeugd in de Gouden Eeuw gevoelig voor negatieve signalen uit de samenleving en reageerde ze vaak ongeremd. Jongeren namen het voortouw tijdens oproeren. In 1624 brak in Holland de zogenoemde Boteroorlog uit vanwege een nieuwe belasting op boter. Tieners in Haarlem, Amsterdam en Den Haag gingen de straat op om rotzooi te trappen en ruiten in de gooien. Het leger moest eraan te pas komen om de orde te herstellen.

Wat er in Haren is gebeurd, heeft veel weg van zulke zeventiende-eeuwse oproeren. Net als toen geven jongeren van nu uiting aan onrust in de samenleving. Politici moeten zich realiseren dat Nederland niet meer zo harmonieus is als tijdens de laatste veertig jaar. De economische crisis begint mensen nu echt te raken. Ouders praten erover aan de keukentafel en kinderen pikken dat op. Zij kunnen minder goed met emoties omgaan dan volwassenen en reageren impulsiever. Ze hebben ook minder te verliezen.

Haren is het Wassenaar van Groningen. Daarom staat het dorp symbool voor de wereld van het grote geld, die de crisis heeft veroorzaakt, maar niet ter verantwoording wordt geroepen. Zonder dat ze het zelf beseften, kwamen de jongeren van Project X in opstand tegen die wereld.’

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer