De rechtszaak tegen Syriëganger Hasna A. brengt de genocide op de Jezidi’s in herinnering. Wat is hun geschiedenis en waarom had Islamitische Staat het op hen gemunt?
IS-aanhanger Hasna A. staat sinds 14 oktober voor de Nederlandse rechter, onder andere omdat zij ervan wordt verdacht in Syrië twee Jezidi-vrouwen als slavinnen te hebben gehouden. Tussen 2014 en 2017 vermoordde IS in Syrië en Irak 5000 Jezidi-mannen en maakte meer dan 10.000 vrouwen tot slaaf, volgens cijfers van de Verenigde Naties.
Meer historische context bij het nieuws? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
Het jezidisme stamt uit de twaalfde eeuw, toen de islamitische sheik Adi ibn Musafir zijn religieuze overtuigingen begon te verspreiden onder de Koerden. Hoewel de Jezidi’s van meet af aan gevaar liepen wegens hun opvattingen, kwam het nooit eerder in de geschiedenis tot een grootschalige genocide.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
‘De Jezidi’s waren in het verleden een weerbaar volk,’ legt filosoof en islamkenner Michiel Leezenberg uit. ‘Het waren stammen die geducht waren in de strijd. Lang werden ze gezien als heterodoxe Koerdische moslims. Maar door de eeuwen heen raakten ze steeds verder verwijderd van de orthodoxe islam. Ook overheden
begonnen zich vanaf de negentiende eeuw meer met de orthodoxie van hun onderdanen te bemoeien. Seculiere Koerdische nationalisten zagen de Jezidi’s als Koerden, maar zeker sinds IS beschouwen de meeste Jezidi’s zich noch als Koerdisch, noch als
moslims.’
Wraak na gerucht
Aan de genocide van 2014-2017 gingen gewelddadige uitbarstingen in Irak vooraf. In 2007 werd een 17-jarig meisje gestenigd door haar Jezidi-familie, volgens geruchten omdat zij zich tot de islam had bekeerd. Fanatieke moslims namen wraak door willekeurige Jezidi’s aan te vallen.
In augustus kwamen 800 Jezidi’s om het leven bij een zelfmoordaanslag, die vermoedelijk was gepleegd door Al-Qaida. In 2009 kwamen opnieuw twintig mensen om bij een aanslag op een café in de plaats Sinjar in Noordwest-Irak, waar veel Jezidi’s woonden.
Volgens Leezenberg is het grootschalige etnische geweld van IS uniek binnen de islam. ‘Hoewel de islamitische wereld genoeg oorlogen heeft gekend, is het een modern fenomeen dat het geweld zich zo sterk langs etnische lijnen afspeelt. De IS-strijders profileerden zich als vrome moslims omdat zij vochten tegen de ongelovigen, net zoals dat vroeger zou zijn gedaan. Hierbij grepen ze vaak terug op het werk van de veertiende-eeuwse theoloog Ibn Taymiyya. Maar die heeft ooit een pamflet tegen de Jezidi’s geschreven, waarin hij ze brandmerkt als onwetende Koerdische aanhangers van een mystieke stroming binnen de islam, en dus niet als ongelovigen.’
Openingsbeeld: Jezidi’s dansen in het noorden van Irak, 2003. Bron: Bridgeman Images.
