Als iconen van standvastigheid en macht kijken in brons gevatte heersers uit over het volk. Het liefst op een plek die hun grandeur onderstreept, zoals een centraal plein of een prominent gebouw. Het klassieke ruiterbeeld met zijn fiere, energieke pose is favoriet, ook bij bureaudictators die zelden een paardenrug hebben bereden.
Dictatoriale standbeelden moeten het niet hebben van hun esthetische kwaliteiten. Ze zijn opgericht om het volk bewust te maken van de geldende verhoudingen. Macht versus onderdanigheid, onsterfelijkheid versus tijdelijkheid. Ze lijken voor de eeuwigheid gemaakt, net als de beeltenissen van de oude Egyptische koningen.
Maar het evenwicht tussen aanbidding en vergruizing is wankel. Al lijkt de massa nog zo gedwee en onverschillig, wanneer volkswoede tot uitbarsting komt is het standbeeld het eerste dat door de razende menigte wordt aangevlogen. Net zo symbolisch als de oprichting is de vernietiging. Het voor massabijeenkomsten ontworpen plein met het metershoge standbeeld blijkt dan ideaal terrein om voor het oog van de wereld af te rekenen met een gehate tiran.
Soms gebeurt dat in chaos, zoals de val van Stalin in het Hongarije van 1956, soms voorbereid, zoals de ondergang van Saddam Hoessein in 2004, toen Amerikaanse mariniers zijn bronzen hoofd met de Amerikaanse vlag omwikkelden voordat ze hem van zijn voetstuk trokken.
Al gaat de ontmanteling vaak gepaard met gevoel voor drama, niet zelden worden de groten der aarde geruisloos geloosd. Na de val van het communisme in 1989 werden alle besmette standbeelden van Boedapest naar een buitenwijk afgevoerd, waar ze een plek kregen in een museum. Vernietiging van een beeld wist niet de herinnering uit, al worden daar nog wel pogingen toe gedaan. Zoals in Venezuela, waar Chavez de destructie van de beeltenissen van Columbus toejuicht.
In ons land gaat het moderne iconoclasme niet zo ver. Wij zitten hoogstens met een oude held in ons maag. Mocht Jan Pietersz. Coen zijn sokkel houden, of was de tijd rijp om de reis naar een museum te maken?
IN BEELD: De val van een despoot
Standbeelden zijn symbolen van macht en blijvendheid. Hoe narcistischer een dictator, des te groter het standbeeld. Ze zijn voor de eeuwigheid opgericht, maar blijken verbazingwekkend snel te kunnen verdwijnen. Hoe de groten der aarden van hun voetstuk tuimelen.
Actueel
Nieuwste berichten
‘Voor de Antideutsche beweging gaat het voortbestaan van Israël voor alles’
In het gespannen Duitse debat over Israël en Palestina nemen de zogenoemde Antideutsche een opvallende positie in. Waar andere antifa-bewegingen het opnemen voor de Palestijnen, geeft deze links-radicale subcultuur onvoorwaardelijke steun aan Israël. De Antideutsche stellen sympathie voor Palestijnen gelijk aan antisemitisme en zien Israëls oorlogen als onvermijdelijk om een nieuwe Holocaust te voorkomen. Onenigheid...
Trump is gewaarschuwd: het einde van hoogbejaarde leiders is vaak ontluisterend
Komend weekend wordt president Donald Trump tachtig jaar. Hij vindt zelf dat hij nog fit genoeg is om te regeren, maar veel Amerikanen betwijfelen dat. Hoogbejaarde staatshoofden zijn niet ongebruikelijk. Maar hun einde is vaak beschamend, zoals blijkt uit onderstaande voorbeelden. Vorige maand onderging Donald Trump voor de derde keer in 13 maanden een medische...
Hoe het Westen Japan omarmde
Eeuwenlang hadden Japan en de westerse wereld nauwelijks contact. Toen daarvan weer sprake was leidde dat tot aanvaringen, maar ook tot wederzijdse fascinatie. Op 8 juli 1853 verschenen vier zwaarbewapende Amerikaanse oorlogsschepen in de baai van Edo. Commodore Matthew Perry dwong de Japanse regering zo om na eeuwen van isolatie de grenzen te openen voor...
De homo-emancipatie stopte door ‘links’
Hoe is de homo-emancipatie in Nederland de afgelopen vijftig jaar verlopen? En hoe kan het dat die is gestagneerd? Coos Huijsen en Geerten Waling onderzoeken het in Roze draad. Dit artikel krijg je van ons cadeau Wil je ook toegang tot HN Actueel? Hiermee lees je dagelijks geschiedenisverhalen met een actuele aanleiding op onze website...