Home IN BEELD: De opstand begint

IN BEELD: De opstand begint

  • Gepubliceerd op: 28 augustus 2013
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Annemarie Lavèn

Als in 1566 de Beeldenstorm losbarst, zal niemand vermoeden dat de geweldsescalatie het begin zal zijn van de verzelfstandiging van de Noordelijke Nederlanden. En al helemaal niet dat de wrede, lange oorlog de kiem zal leggen voor een periode van ongekende rijkdom. Over deze onverwachte aanloop naar de Gouden Eeuw verhaalt de nieuwe app van Historisch Nieuwsblad, die binnenkort in de app store te vinden is. In dit beeldessay vast een voorproefje.
 


Willem van Oranje staat in ons collectieve geheugen gegrift als de man die de Nederlanden van het gehate Spaanse juk bevrijdde. Maar in 1566, als de Beeldenstorm losbarst, is de edelman alles behalve een heldhaftige opstandelingenleider. De prins van Oranje is een bedachtzaam man, die zijn invloed aan het Spaanse gezag aanwent om tot kalmte te manen. Hij ijvert voor een mildere aanpak van de calvinisten, maar tevergeefs. De felle vervolging van ketters, begonnen onder het bewind van keizer Karel V en voortgezet door zijn zoon Filips II, veroorzaakt zoveel beroering in de Nederlanden, dat Filips besluit orde op zaken  te stellen. Hij stuurt Fernando Álvarez de Toledo, de hertog van Alva. De ijzervreter is al bijna zestig, maar toch trekt hij met een sterk leger richting de Nederlanden om het Spaanse gezag te herstellen en korte metten te maken met de calvinistische oproeren.

Door de komst van Alva begrijpt Willem dat er weinig meer te onderhandelen valt en hij vlucht, evenals veel andere edelen. Wie blijft, riskeert zijn leven. Zelfs de voorname graven van Horne en Egmond, die net als Willem tot voor kort op goede voet verkeerden met het Spaanse hof, worden tot ieders verbijstering op de Grote Markt van Brussel onthoofd.

In de vijf jaar die volgen ontspint zich een ware guerrillastrijd. Gevluchte leden van de lagere adel organiseren zich in bendes, en noemen zich Watergeuzen. Ondertussen probeert Willem van Oranje in binnen- en  buitenland steun te verwerven om de Spaanse soldaten te verdrijven. De rebellen lijken weinig voortgang te boeken totdat ze op 1 april 1572 Den Briel in handen krijgen. De val van het Zeeuwse stadje betekent een ommekeer. Steeds meer stadjes sluiten zich bij de opstandelingen aan.

De strijd is bloedig en gewetenloos. Pas wanneer het Spaanse beleg van Alkmaar mislukt en vervolgens ook Leiden wordt ontzet, gloort er hoop voor de opstandelingen. Willem van Oranje staat aan het hoofd van een vrijwel aaneengesloten gebied: Holland en Zeeland. Het zal nog lang duren, maar de kiem voor de verzelfstandiging van de Nederlanden is gelegd.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer