Home Dossiers Tweede Wereldoorlog Hoe koloniaal is de holocaust?

Hoe koloniaal is de holocaust?

  • Gepubliceerd op: 28 september 2022
  • Laatste update 01 jun 2023
  • Auteur:
    Bas Kromhout
  • 2 minuten leestijd
Hoe koloniaal is de holocaust?
Hitler in de Tweede Wereldoorlog
Dossier Tweede Wereldoorlog Bekijk dossier

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Historischnieuwsblad.nl? U bent al lid vanaf €1,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

In Duitsland woedt een Historikerstreit over de uniciteit van de Holocaust en de Duitse schuld. Mag je de moord op 6 miljoen Europese Joden vergelijken met koloniale misdaden?

De Holocaust was een unieke misdaad in de geschiedenis. De erkenning van dit feit is al decennialang een van de fundamenten van de Duitse ‘verwerking’ van het verleden. Wie eraan morrelt, kan rekenen op tegengas.

Dit ervaren momenteel historici die de Holocaust verklaren vanuit de geschiedenis van het kolonialisme. Zij beschrijven Hitlers zucht naar Lebensraum in Oost-Europa als een koloniaal project, wijzen op de relatie tussen diens biologisch antisemitisme en koloniaal racisme, en zien een verband tussen koloniale genocides en de Endlösung.

De Hamburgse historicus Jürgen Zimmerer en zijn Amerikaanse collega Michael Rothberg hebben vorig jaar in Die Zeit opgeroepen om het taboe op het vergelijken van de Holocaust met andere genocides op te heffen. Volgens hen dient dat taboe om een debat over Duitslands koloniale verleden te verhinderen. De twee kregen steun van de Australische historicus Dirk Moses, die op internet kritiek uitte op de ‘hogepriesters’ van de Holocaust-herinnering, die hun zienswijze als een ‘catechismus’ zouden opleggen.

Elke week de historische duiding van het nieuws van nu in je postvak? Schrijf je in voor de nieuwsbrief

Ontvang historische artikelen, nieuws, boekrecensies en aanbiedingen wekelijks gratis in uw inbox.

Tegen deze kritiek verweren zich andere historici in een bundel die begin dit jaar is verschenen. Norbert Frei, hoogleraar in Jena, schrijft dat historici die de Holocaust vergelijken met koloniale misdaden (die bijna alle westerse landen begingen), rechts-extremisten in de kaart spelen. Zij willen immers af van de specifiek Duitse ‘schuldcultus’. Frei kreeg afgelopen zomer bijval van Andreas Wirsching, de directeur van het gerenommeerde Institut für Zeitgeschichte in München.

Dwars door dit debat loopt de kwestie-Israël. Volgens Moses schrijft de ‘catechismus’ van de Holocaust-herinnering voor dat Duitsland loyaal is aan dat land, ondanks de onderdrukking van de Palestijnen. Op deze bewering heeft de bekende Israëlische historicus Saul Friedländer fel gereageerd. Friedländer ziet een verband tussen Moses’ uitlatingen en de Black Lives Matter-beweging, die volgens hem antisemitische trekken heeft.

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 10 - 2022

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer