De oorzaak van het einde van toverijprocessen in de zestiende-eeuwse Republiek is niet terug te voeren op de Reformatie, zoals de gereformeerde theoloog Voetius beweerde, maar op de invloed van het spiritualisme. Dit betoogt historicus Hans de Waardt in het Tijdschrift voor Geschiedenis (3/2005).
Het Hof van Holland en de Hoge Raad besloten in 1594 de waterproef, waarbij werd gekeken of een vrouw bleef drijven en dus een toveres was, niet langer geldig te verklaren. Een aantal Leidse hoogleraren had een negatief advies gegeven over de betrouwbaarheid van de proef.
Dit advies kwam volledig overeen met de De praestigiis damonum, het pleidooi van Johan Wier, een van de belangrijkste tegenstanders van de heksenvervolging. De Waardt stelt dat Wier in grote mate beïnvloed was door het spiritualisme, een zeer individualistische vorm van het christendom.
De president van de Hoge Raad en de rector van de Universiteit van Leiden, Johannes Heurnius, waren mogelijk lid van de spiritualistische sekte het Huis der Liefde.
