Koopman en filantroop Piet van Eeghen werd gedreven door naastenliefde. Hij gebruikte zijn fortuin om Amsterdam te verfraaien en arme mensen te helpen. Maar er zat ook een donkere kant aan zijn rijkdom.
In oktober 1877 wandelde een medewerker van weekblad De Amsterdammer door het Vondelpark. Hij constateerde dat ondanks het vroege uur ‘reeds zeer vele wandelaars op de been [waren], die niet bepaald tot de hooge aristokratie behoorden’. Hij schreef dat niet uit ‘hatelijkheid’, want hij gunde ‘juist den mindergegoeden dubbel en dwars een genot, dat de meer gezegenden in veel hooger mate op buitenplaatsen of in het buitenland kunnen genieten’. Maar hij vond het jammer dat ‘de gegoeden klassen’ zich zo weinig in het park vertoonden, aangezien ze een beschavende invloed konden hebben.
Meer boekrecensies lezen? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
Op het omslag van dit boek over de Amsterdamse koopman en filantroop Piet van Eeghen staat een foto uit 1896 van de ingang van het Vondelpark met daarvoor enkele onmiskenbare vertegenwoordigers van de arbeidersklasse. Een sfeerbeeld van een periode waarin rijke Amsterdammers niet alleen poogden hun stad te verfraaien, maar ook de armeren wilden ‘verheffen’.
Piet van Eeghen (1816-1889) speelde hierbij een belangrijke rol. Hij was doopsgezind en wilde op praktische wijze van zijn naastenliefde getuigen. Zo richtte hij mede de Vereeniging voor Ziekenverpleging op, die professionele verpleegsters opleidde en het voor die tijd uiterst moderne Prinsengrachtziekenhuis bouwde. Daarnaast trachtte hij de prostitutie te bestrijden door steun aan het Asyl Steenbeek in Zetten, waar ‘boetvaardige gevallen vrouwen’ werden opgevangen. En in 1852 richtte hij de Vereeniging ten Behoeve der Arbeidersklasse op, die goede en betaalbare woningen wilde bouwen.
Van Eeghen was ook betrokken bij de totstandkoming van instellingen waarvan de beter gesitueerde Amsterdammers konden profiteren, zoals het Rijksmuseum, het Stedelijk Museum en het Vondelpark. Voor de hoofdstad was Van Eeghen dus een groot weldoener. Hij kon dat doen omdat de handel met Nederlands-Indië, waar de inlandse bevolking werd uitgebuit en onderdrukt, hem schatrijk maakte. Maar hij had dat geld natuurlijk ook kunnen besteden aan een genotzuchtig en spilziek leven.
Geld, geloof en goede vrienden. Piet van Eeghen en de metamorfose van Amsterdam, 1816-1889
Laura van Hasselt
303 p. Balans, € 27,50
Bestel bij Libris
