‘We willen geen Amerikanen zijn, we willen geen Denen zijn, wij willen Groenlanders zijn’, zeiden de leiders van alle vijf partijen in het Groenlandse parlement op 9 januari. De dreigementen van president Donald Trump om Groenland te annexeren zetten de lange strijd van Groenlanders om zelfbestuur onder druk. De Deense historicus Astrid Nonbo Andersen legt uit hoe een beladen koloniale geschiedenis de relatie tussen Kopenhagen en Nuuk nog altijd bepaalt.
Wat betekent Groenland voor de Deense nationale identiteit?
‘De geschiedenis van Denemarken in Groenland is een koloniale geschiedenis. Net als veel andere koloniale mogendheden zag Denemarken zijn rol lange tijd als die van een sturende macht, die het moderniseringsproces moest begeleiden.
Maar in de afgelopen jaren is dit verhaal steeds vaker ter discussie gesteld. Dat maakt de relatie tussen Groenland en Denemarken ingewikkeld. Familiebanden en mensen die in beide landen hebben gewoond en gewerkt, hebben de samenlevingen met elkaar verbonden. Die verwevenheid bepaalt mede hoe Denemarken zijn verleden, zijn verantwoordelijkheden en zijn plaats in de wereld van vandaag begrijpt.’
Is er in Denemarken nog sprake van een soort koloniale trots?
‘Voor een deel van de Deense bevolking speelt mee dat Groenland qua grondgebied 98 procent van het Koninkrijk Denemarken beslaat. Het eiland maakt Denemarken bovendien tot een Arctische staat en geeft het een internationaal gewicht dat het anders niet zou hebben. Zeker nu het Noordpoolgebied strategisch steeds belangrijker wordt, speelt dat een rol.
‘Groenland geeft Denemarken internationaal gewicht’
In de negentiende eeuw deed Denemarken al wel afstand van andere koloniën. In 1917 verkocht het de Deense West-Indische eilanden – nu de Amerikaanse Maagdeneilanden. Tijdens die onderhandelingen liet Denemarken vastleggen dat de Verenigde Staten de Deense soevereiniteit over Groenland zouden erkennen. Na de Tweede Wereldoorlog wees Denemarken opnieuw een Amerikaans voorstel af. Groenland was voor de Denen te belangrijk om op te geven.’
Groenlands politieke status veranderde wel in de twintigste eeuw.
‘Een belangrijk keerpunt kwam in 1953, toen Denemarken officieel een einde maakte aan de koloniale status van Groenland en het eiland opnam in het Koninkrijk Denemarken. De Groenlandse Nationale Raad stemde daarmee in, maar een referendum kwam er niet. In de decennia daarna werden sociale voorzieningen en wetgeving ingevoerd naar Deens model. Veel Groenlanders voelden zich buitenspel gezet – ook al gold Groenland formeel niet langer als kolonie.
Groeiende frustratie en politieke mobilisatie leidden in 1979 tot de invoering van de “Home Rule”. Dat was de eerste grote stap richting zelfbestuur. Groenland hield twee zetels in het Deense parlement, maar kreeg ook een eigen parlement en zeggenschap over een aantal binnenlandse beleidsterreinen. Denemarken behield de controle over buitenlandse zaken, defensie en het grondstoffendossier.
De zelfbestuursregeling van 2009 ging nog verder. Groenlanders kregen toen meer bevoegdheden en werden erkend als een volk met recht op zelfbeschikking.’
Denemarken profileert zich internationaal vaak als een progressief en humanistisch land. Hoe verdedigde het zijn koloniale verleden?
‘“Ten bate van Groenland – tot eer van Denemarken” is een leus die eind negentiende eeuw ontstond, maar nog steeds wordt aangehaald om het Deense optreden in Groenland te rechtvaardigen. De slogan suggereert dat Denemarken vooral handelde in het belang van Groenland en zich presenteerde als een uitzonderlijk welwillende koloniale macht.
In Denemarken klonk namelijk ook spijt over de kolonisatie van Groenland, omdat die de Inuitcultuur en -samenleving ernstig had aangetast. Maar nu Denemarken het eiland eenmaal had gekoloniseerd, zo was de redenering, had het de morele plicht Groenland zo goed mogelijk te besturen.
‘De afgelopen jaren kwamen historische misstanden aan het licht’
Varianten van die gedachte bleven lang bestaan. De afgelopen jaren kreeg het Groenlandse perspectief meer aandacht en kwamen historische misstanden aan het licht. Mede door ontwikkelingen in het internationaal recht en de erkenning van inheemse rechten kijken Denen steeds kritischer naar hun koloniale verleden.’
Om wat voor historische misstanden gaat het?
‘In de twintigste eeuw probeerde Denemarken Groenland in hoog tempo te moderniseren. Begin jaren vijftig stuurde de Deense overheid 22 jonge Inuitkinderen naar Denemarken voor een onderwijsexperiment. Zij moesten uitgroeien tot een nieuwe, Deenstalige Groenlandse elite. Maar er waren niet genoeg weeskinderen die aan de criteria voldeden, waardoor ook kinderen bij hun ouders werden weggehaald. Na terugkeer belandden ze in een weeshuis in Nuuk en waren ze vervreemd van hun taal, familie en identiteit.
Een ander voorbeeld is het spiraaltjesschandaal uit de jaren zestig en zeventig. De Deense overheid probeerde daarmee het geboortecijfer in Groenland te beperken. Duizenden Groenlandse meisjes en vrouwen kregen een spiraaltje, vaak zonder dat zij daar goed over waren geïnformeerd of werkelijk mee instemden. Voor velen had dat ingrijpende gevolgen, zoals langdurige gezondheidsklachten en zelfs onvruchtbaarheid.’
Nam de Deense overheid daarvoor verantwoordelijkheid?
‘In 2022 maakte de Deense premier Mette Frederiksen excuses voor het experiment met Groenlandse kinderen. De regering kende de zes nog levende slachtoffers een schadevergoeding toe. Ook voor het spiraaltjesschandaal startten Denemarken en Groenland een gezamenlijk onderzoek, dat nog altijd loopt. In 2025 volgden excuses en een compensatieregeling voor duizenden getroffen meisjes en vrouwen.
Denemarken neemt deze kwesties dus wel serieus, maar vaak pas na getuigenissen van slachtoffers, politieke druk en aanhoudende publieke aandacht.’
Hoe sterk leeft het streven naar onafhankelijkheid in Groenland – en wat verstaan Groenlanders daaronder?
‘Er is brede steun voor uiteindelijke onafhankelijkheid, maar het is belangrijk om te begrijpen wat dat in deze context betekent. Het streven naar dekolonisatie heeft diepe wortels en Groenlandse politici werken daar al zeker een eeuw aan, met wisselende strategieën.
Politieke stromingen verschillen vooral van mening over het tempo en over de vraag hoe Groenland meer autonomie kan krijgen zonder de verzorgingsstaat op te geven en zonder de economie te ontwrichten. De dominante lijn is dat dekolonisatie via een geleidelijk en zorgvuldig proces moet verlopen. Daarbij wordt onafhankelijkheid zelden gezien als een volledige breuk met Denemarken, waarbij alle banden worden doorgesneden.’
In Groenland wordt onafhankelijkheid zelden gezien als een volledige breuk met Denemarken
De Groenlandse premier Jens-Frederik Nielsen zei onlangs dat hij – als hij moest kiezen – Denemarken, de NAVO en de EU boven de VS zou verkiezen. Hebben Donald Trumps dreigementen Groenland en Denemarken dichter bij elkaar gebracht?
‘Op dit moment lijkt er tijdelijk meer saamhorigheid te zijn, omdat Denemarken en Groenland met dezelfde externe druk worden geconfronteerd. Veel mensen voelen dat ze hier samen in staan.
Maar op de lange termijn verwacht ik dat het debat over onafhankelijkheid en over de toekomstige relatie met Denemarken weer sterker gaat spelen zodra de situatie stabiliseert – áls dat gebeurt. Met Donald Trump weet je nooit wat je kunt verwachten.’
Astrid Nonbo Andersen
is Deens historicus en senior onderzoeker aan het Danish Institute for International Studies (DIIS). Ze is gespecialiseerd in historisch onrecht en koloniaal geheugen. Haar onderzoek richt zich vooral op de intellectuele geschiedenis van Denemarken en de Verenigde Staten, en op rechtsgeschiedenis en moderne wereldgeschiedenis.
Openingsbeeld: Demonstranten in Nuuk protesteren tegen uitspraken van de Amerikaanse president Donald Trump over het overnemen van Groenland, 17 januari 2026.
