Home Geloofwaardige oorlogsfilms

Geloofwaardige oorlogsfilms

In 1972 verscheen het spannende en ontroerende kinderboek van Jan Terlouw Oorlogswinter. Het is verslonden door vele generaties jonge en oudere lezers. Nu is het verhaal, dat deels is geïnspireerd door eigen ervaringen van de auteur, verfilmd. Daarbij wordt het boek niet strak gevolgd, maar is een nieuw scenario gemaakt, dat veel moest weglaten.

J.C.H. Blom

Gepubliceerd op: 23 juni 2009

Update 2 mei 2023

Hoe erg dat is kan ik niet beoordelen. Mijn kinderen lazen zelf toen zij aan Oorlogswinter toe waren en het kwam er niet van ‘mee te lezen’. Daardoor kon ik nu onbevangen – althans ongehinderd door kennis van het boek – naar de film kijken. Maar inderdaad: ook de film is spannend en gevoelig, en bovendien zeer spectaculair en toch ook subtiel. Een aanrader, kortom, waarvan niet te veel moet worden weggegeven.
Volgens de maker Martin Koolhoven is het hoofdthema het verlies van onschuld en de vervroegde volwassenwording van de veertienjarige hoofdpersoon. De laatste oorlogsmaanden waarin het verhaal zich afspeelt zijn zo bezien vooral decor. Toch lijkt mij in dit tijdschrift vooral de vraag relevant of er een enigszins geloofwaardig beeld van de oorlog oprijst.

Het grote avontuur dat deze jongen beleeft, laat zoals zo vaak in oorlogs- en avonturenfilms een samenballing zien van ongelijksoortige en in de werkelijkheid zelden in tijd samenkomende gebeurtenissen. Die hebben stuk voor stuk zeer herkenbare wortels in de werkelijkheid van oorlog en Bezetting, maar worden wel in menig opzicht stevig aangezet, zo niet opgeblazen. Daarmee krijgt het geheel als vanzelf onwaarschijnlijke elementen. Maar zonder dat kom je nooit tot een aangrijpend en opwindend (film)verhaal.

Een voorbeeld is de spectaculaire ontsnapping van de hoofdpersoon en de vluchtende gewonde Engelse piloot die hij had helpen verbergen. Deze ontsnapping vindt deels plaats in een koetsje met een paard ervoor. In volle galop ontkomen zij aan een grote overmacht aan Duitse militairen, die niet alleen zwaar gewapend zijn en voortdurend tevergeefs op de vluchters vuren, maar bovendien over verscheidene auto’s en motoren beschikken die allemaal tegen bomen rijden of van besneeuwde wegen af glibberen. De slechteriken als bovenmatig stupide – het is blijkbaar buitengewoon moeilijk om dat te vermijden.

Maar er staat zeer veel geloofwaardigs tegenover, zowel in de aankleding als in het verhaal zelf. Zo bevat Oorlogswinter verschillende elementen die dilemma’s uit de bezettingsgeschiedenis genuanceerd uitbeelden, waaronder een overtuigende, schipperende maar integere burgemeester in bezettingstijd en diverse andere karakters die veel subtieler worden neergezet dan de vaak wel heel eenduidige en karikaturale ‘goeden’ en ‘fouten’ in oorlogsfilms.

Ook het aangrijpendste moment van de film vind ik overtuigend. Weliswaar lijkt de executie van drie gijzelaars, onder wie de vader van de jonge hoofdpersoon, mij veel te sterk geënsceneerd als een publiek spektakel, waarbij de jongen ook nog eens door twee Duitse militairen wordt opgevangen als hij vlak voor de fatale schoten op zijn vader af rent. Hoogst onwaarschijnlijk. Maar als extra dramatisch aangezette verbeelding van wat wel degelijk een authentieke kern is van de werkelijke gebeurtenissen van toen, staat die executie voor een wezenlijke dimensie van diep ingrijpende ervaringen uit de bezettingstijd. Een film is geen wetenschappelijke reconstructie.

J.C.H. Blom (1943) is gepensioneerd historicus. Hij was hoogleraar Nederlandse geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam en directeur van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie.

Andere Tijden
De televisieserie Andere Tijden is nu beschikbaar in een verzamelbox. In tien delen zijn 122 afleveringen samengevoegd, onder thema’s als ‘de Koude Oorlog’ en ‘het dagelijks leven in Nederland’. Dertig dvd’s vol interviews en historisch onderzoek en vaak nieuw beeldmateriaal.
Andere Tijden. Complete dvd-box. € 99,99. Info: www.nostalgienet.nl.

Johanna de Waanzinnige
Johanna van Castilië (1479-1455) staat ook wel bekend als Johanna de Waanzinnige. Hoe zag haar leven eruit? Was Johanna echt waanzinnig? Dit theaterstuk van toneelgroep De Kern gaat over het ongelukkige leven van ‘de eerste koningin van Nederland’.
Johanna de Waanzinnige, of de waanzin van de werkelijkheid Tot en met 28 februari in diverse theaters. Info: www.onstage.nl.

Anonyma
Duits-Poolse film over een jonge Berlijnse die probeert te overleven in de dagen dat het Rode Leger de stad heeft bezet. De film is gebaseerd op dagboekaantekeningen die pas na de dood van de schrijfster in 2002 onder dezelfde titel zijn uitgegeven.
Anonyma Vanaf 15 januari in diverse bioscopen. Info: www.anonyma.film.de.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.

Nieuwste berichten

De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
Artikel

Franse oproerpolitie pakt demonstranten aan zoals in de negentiende eeuw

Begin twintigste eeuw was Frankrijk het eerste land ter wereld dat een professionele oproerpolitie oprichtte. Ordehandhaving à la française was zelfs zo succesvol dat andere landen de Franse doctrine overnamen. Van die voorbeeldfunctie is weinig meer over. In de Noord-Franse stad Lens is het op maandag 5 oktober 2026 al vroeg in de morgen onrustig....

Lees meer
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Artikel

De hersteller van de Roemeense volksgezondheid

Florica Bagdasar krijgt als minister de haast onmogelijke opdracht om na de Tweede Wereldoorlog de Roemeense gezondheidszorg uit de modder te trekken. Aan politieke gevoeligheden denkt ze niet, Bagdasar doet alles wat praktisch gezien nodig is. Het wordt haar niet in dank afgenomen. Florica Bagdasar heeft in 1946 net haar man begraven, als er wordt...

Lees meer
Fugger wil zijn geld terug
Fugger wil zijn geld terug
Recensie

Fugger wil zijn geld terug

De familie Fugger bouwde een netwerk op in heel Europa en financierde vorsten en pausen. Dat maakte ze ook kwetsbaar. Op 24 april 1523 schreef de Augsburgse bankier Jakob Fugger een brief aan Karel V, koning van Spanje, heer der Nederlanden en keizer van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. Aan het hof van...

Lees meer
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
Recensie

In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt

In films kan alles. In Spinoza discussieert de filosoof die religieuze waarheden in twijfel trok met kunstenaar Rembrandt van Rijn over het leven, de rede, God en religie. Dat de film historische fictie is, is geen bezwaar. Dat hij nogal schools uitpakt, is dat wel.  ‘Amsterdam 1656. Een machtige en rijke stad die zichzelf ziet...

Lees meer
Loginmenu afsluiten