Home FILMRECENSIE: Riphagen

FILMRECENSIE: Riphagen

FILMRECENSIE: Riphagen

Jos van der Burg

Filmrecensent

Gepubliceerd op: 20 september 2016

Update 7 april 2020

Het ontbreekt in Nederland niet aan speelfilms over Nederlandse verzetshelden, maar Riphagen is de eerste over een gewetenloze oorlogsopportunist.

Een verraderlijker collaborateur dan Andries (Dries) Riphagen is moeilijk te vinden. Na een criminele carrière in de jaren dertig in Amsterdam, die hem de bijnaam ‘Al Capone’ opleverde, speelde Riphagen in de oorlog een vuil dubbelspel. Joden bood hij in ruil voor geld en bezittingen een ‘veilig’ onderduikadres, waarna hij hen na een tijdje aangaf bij de Duitsers.

Het maakte Riphagen tot een vermogend man. Door zijn optreden zijn minstens tweehonderd Joden opgepakt, gedeporteerd en vermoord. Ook speelde Riphagen in 1944 een rol in de ondergang van de Persoonsbewijzencentrale van Gerrit van der Veen.

Regisseur Pieter Kuijpers laat in Riphagen zien hoe deze gewetenloze opportunist (sterke rol van Jeroen van Koningsbrugge) zich in de oorlog gedroeg, maar ook hoe het hem erna verging. Hoe was het mogelijk dat deze zware oorlogsmisdadiger in 1946 uit Nederland naar Argentinië ontsnapte en in 1973 op 63-jarige leeftijd rustig in Zwitserland overleed?

''Natuurlijk waren de nazi’s de aanstichters en leiders, maar er waren veel meer grijze volgers. En er waren talloze opportunisten die beter van de oorlog dachten te worden. Ook, of wellicht juist, in Nederland.'' - Regisseur Pieter Kuijpers over zijn film Riphagen

Voor het antwoord baseert de film zich op het boek Riphagen (2010) van Bart Middelburg en René ter Steege. Daarin betogen de auteurs dat verzetsman Wim Sanders Riphagen de gelegenheid bood om te ontsnappen. Sanders was verwikkeld in een conflict over het leiderschap van het Bureau Nationale Veiligheid (de voorloper van de BVD) en was bang dat Riphagen te veel wist over zijn deals met onderwereldfiguren in ruil voor informatie over collaborateurs. 

Riphagen begint sterk als een op feiten stoelend verhaal over een meedogenloze collaborateur, maar verandert later in een thriller als een politieagent Riphagen uit de weg wil ruimen. De gebeurtenissen worden steeds ongeloofwaardiger. Jammer, want de historische feiten zijn spannend genoeg.

Jos van der Burg is filmrecensent bij Het Parool en de Filmkrant.

Nieuwste berichten

Eustatius van Boulogne op het tapijt van Bayeux
Eustatius van Boulogne op het tapijt van Bayeux
Artikel

Gaf een koningsmoordenaar opdracht voor het Tapijt van Bayeux?

Op het Tapijt van Bayeux speelt graaf Eustatius van Boulogne een heldenrol. Maar volgens de kronieken was hij een lafaard – of erger. Liet hij het borduurwerk maken om zijn naam te zuiveren? In het British Museum wordt momenteel het Tapijt van Bayeux tentoongesteld. Het is een van de belangrijkste bronnen over de Slag bij...

Lees meer
Allegorie op de Pacificatie van Gent. De Nederlandse Leeuw bewaakt het toegangshek naar de Hollandse Tuin met de zeventien provincies. Spaanse soldaten hebben de tuin omsingeld. Naar ontwerp van Adriaen Pietersz van de Venne, circa 1624.
Allegorie op de Pacificatie van Gent. De Nederlandse Leeuw bewaakt het toegangshek naar de Hollandse Tuin met de zeventien provincies. Spaanse soldaten hebben de tuin omsingeld. Naar ontwerp van Adriaen Pietersz van de Venne, circa 1624.
Artikel

De Pacificatie van Gent was een verdeelde vrede

De Pacificatie van Gent wordt wel gezien als een eerste onafhankelijkheidsverklaring van de Nederlanden. Katholieken en protestanten, steden en adel verenigden zich om de muitende soldaten van het Habsburgse leger het land uit te krijgen. Maar waren de ondertekenaars wel zo eensgezind? Op 8 november 1576 schalden de trompetten over de Botermarkt in Gent. Een...

Lees meer
Japanse soldaten marcheren langs een Britse militaire post bij Shanghai, 1937.
Japanse soldaten marcheren langs een Britse militaire post bij Shanghai, 1937.
Recensie

De Tweede Wereldoorlog transformeerde Azië

Voor Aziaten was de Tweede Wereldoorlog misschien wel ingrijpender dan voor Europeanen, bewijst sinoloog Hans van de Ven. Al langer klinkt er kritiek op onze nogal eurocentrische blik op de Tweede Wereldoorlog. De oorlog in China die in 1937 al begon, de hongersnoden in Bengalen en op Java en militaire operaties zoals het Japanse offensief...

Lees meer
VWO-leerlingen tijdens hun eindexamen, 8 mei 2026.
VWO-leerlingen tijdens hun eindexamen, 8 mei 2026.
Opinie

Geschiedenisonderwijs dreigt staatsopvoeding te worden 

Geschiedenislessen in de bovenbouw van het middelbaar onderwijs zullen vanaf 2030 zijn gericht op het opvoeden van leerlingen tot goede burgers met bepaalde gewenste opvattingen. Dat wil tenminste de commissie die de concept-examenprogramma’s heeft opgesteld in opdracht van het ministerie van OCW. Het vak geschiedenis dreigt hiermee te verworden tot staatspedagogiek.  De concept-examenprogramma’s voor het...

Lees meer
Loginmenu afsluiten