In de directe omgeving van die gedenkplaats staan nu ook monumenten voor de vermoorde homo’s en Sinti en Roma. Niet ver ervandaan staat de Neue Wache, dat moet herinneren aan zowat alle slachtoffers van alle Duitse oorlogen. En dan komt er binnenkort ook nog een gedenkplaats voor Bundeswehrsoldaten die na de oorlog zijn omgekomen.
Maar waar is het monument voor al die Duitsers die onder het stalinisme hebben geleden? Daarover is sinds begin maart een heftige discussie ontbrandt. Een bonte verzameling van organisaties heeft een lange lijst opgesteld van mensen die op de een of andere manier slachtoffer werden van de communistische dictatuur.
De lijst varieert van de dodelijke slachtoffers van het DDR-grensregime en de jongeren die in Oost-Duitsland niet mochten studeren omdat ze een burgerlijke achtergrond hadden, tot de Duitsers die door de Russen in en na de oorlog naar kampen zijn gedeporteerd en de Volksduitsers die zijn verdreven omdat hun Heimat onder Sovjetregime kwam.
De immer kritische historicus Götz Aly trok een bittere conclusie uit de lijst. ‘Op die manier stamt uiteindelijk elke Duitser uit een slachtoffermilieu. Iedereen heeft in zijn familie wel een nazi-opa die door communisten is gefolterd, een Jodenmoordenaar die uit zijn Heimat is verdreven of een achterneef die niet mocht studeren omdat hij te dom of een burgerkind was.’
De voorstanders van het monument argumenteren dat Stalin uiteindelijk meer slachtoffers heeft gemaakt dan Hitler. Aly: ‘Een walgelijk argument!’ Herinnert zich dan niemand meer, roepen andere critici, wie de oorlog is begonnen? Wie de Joden heeft omgebracht? Wie dood en verderf heeft gezaaid in de landen waar men uiteindelijk uit is verjaagd?
De voorstanders willen de Neue Wache herinrichten als oord om de slachtoffers van het stalinisme te gedenken. Maar daar staat een ontroerend beeld van de socialistische kunstenares Käthe Kollwitz. Anderen geven de voorkeur aan het plein voor het stadhuis. Maar daar staan de bronzen beelden van Marx en Engels.
Dat wordt nog een fijn debat, de komende twintig jaar.
Fel debat over monument voor slachtoffers stalinisme
‘Het belangrijkste aan een monument is de discussie vooraf,’ zegt de beheerder van het Stasi-archief. Hij doelt op het twintig jaar durende debat dat voorafging aan de onthulling in 2005 van de Berlijnse gedenkplaats voor de Europese Joden die in de Tweede Wereldoorlog zijn vermoord. Dat monument kwam er en de discussie verstomde.
Nieuwste berichten
Hoe konden de pokken uit een Engels lab ontsnappen?
Een lek in een laboratorium veroorzaakte in 1983 een MKZ-uitbraak, blijkt uit onderzoek van de Volkskrant. Vijf jaar eerder ontsnapte er een veel dodelijker virus uit een lab. De WHO stond op het punt om de pokken uitgeroeid te verklaren, toen de ziekte plotseling opdook in de Engelse stad Birmingham. Het kostte de wereld 300...
Rechtse populisten jutten het Tsjechische publiek op tegen Sudeten-Duitsers
Sudeten-Duitsers hielden op 24 en 25 mei hun jaarlijkse festival in Tsjechië. De rechts-populistische premier Andrej Babiš noemde hun aanwezigheid een ‘provocatie’. Maar een jonge generatie Tsjechen is klaar voor verzoening met de Duitstaligen die na de Tweede Wereldoorlog met bruut geweld werden verdreven. Meeting Brno, een Tsjechisch burgerinitiatief in de tweede stad van het...
Thuisonderwijs was ooit een statussymbool
De regels rond thuisonderwijs worden strenger: ‘levensbeschouwelijke bezwaren’ zijn geen geldige reden meer om kinderen van school te houden. Het verbod op thuisonderwijs stamt uit 1969, maar volgens hoogleraar Johannes Westberg was het op dat moment een marginaal verschijnsel. ‘De negentiende-eeuwse gouvernante was al zo goed als uitgestorven.’ Hoe zag thuisonderwijs eruit in de negentiende...
Graffitikunst met kabouters was effectief protestmiddel in communistisch Polen
Als de democratie onder druk staat, is humor een tegenwicht. Dat begreep de Poolse protestbeweging Oranje Alternatief in de jaren tachtig maar al te goed. Met graffitikunst en ludieke straatacties bracht ze de communistische eenpartijstaat in verlegenheid. Protesteren tegen de communistische dictatuur in Polen was levensgevaarlijk. In 1981 kondigde generaal Wojciech Jaruzelski de staat van...