In de directe omgeving van die gedenkplaats staan nu ook monumenten voor de vermoorde homo’s en Sinti en Roma. Niet ver ervandaan staat de Neue Wache, dat moet herinneren aan zowat alle slachtoffers van alle Duitse oorlogen. En dan komt er binnenkort ook nog een gedenkplaats voor Bundeswehrsoldaten die na de oorlog zijn omgekomen.
Maar waar is het monument voor al die Duitsers die onder het stalinisme hebben geleden? Daarover is sinds begin maart een heftige discussie ontbrandt. Een bonte verzameling van organisaties heeft een lange lijst opgesteld van mensen die op de een of andere manier slachtoffer werden van de communistische dictatuur.
De lijst varieert van de dodelijke slachtoffers van het DDR-grensregime en de jongeren die in Oost-Duitsland niet mochten studeren omdat ze een burgerlijke achtergrond hadden, tot de Duitsers die door de Russen in en na de oorlog naar kampen zijn gedeporteerd en de Volksduitsers die zijn verdreven omdat hun Heimat onder Sovjetregime kwam.
De immer kritische historicus Götz Aly trok een bittere conclusie uit de lijst. ‘Op die manier stamt uiteindelijk elke Duitser uit een slachtoffermilieu. Iedereen heeft in zijn familie wel een nazi-opa die door communisten is gefolterd, een Jodenmoordenaar die uit zijn Heimat is verdreven of een achterneef die niet mocht studeren omdat hij te dom of een burgerkind was.’
De voorstanders van het monument argumenteren dat Stalin uiteindelijk meer slachtoffers heeft gemaakt dan Hitler. Aly: ‘Een walgelijk argument!’ Herinnert zich dan niemand meer, roepen andere critici, wie de oorlog is begonnen? Wie de Joden heeft omgebracht? Wie dood en verderf heeft gezaaid in de landen waar men uiteindelijk uit is verjaagd?
De voorstanders willen de Neue Wache herinrichten als oord om de slachtoffers van het stalinisme te gedenken. Maar daar staat een ontroerend beeld van de socialistische kunstenares Käthe Kollwitz. Anderen geven de voorkeur aan het plein voor het stadhuis. Maar daar staan de bronzen beelden van Marx en Engels.
Dat wordt nog een fijn debat, de komende twintig jaar.
Fel debat over monument voor slachtoffers stalinisme
‘Het belangrijkste aan een monument is de discussie vooraf,’ zegt de beheerder van het Stasi-archief. Hij doelt op het twintig jaar durende debat dat voorafging aan de onthulling in 2005 van de Berlijnse gedenkplaats voor de Europese Joden die in de Tweede Wereldoorlog zijn vermoord. Dat monument kwam er en de discussie verstomde.
Actueel
Metereologen ruziën over D-Day in film ‘Pressure’
In Florence waren niet de huizen, maar de huwelijken onbetaalbaar
Nieuwbouwwijken op Romeinse ruïnes: hoe kunnen we erfgoed bewaren?
Is Bulgarije pro-Russisch? Deze premier wilde van zijn land de zestiende Sovjet-staat maken
Nieuwste berichten
Metereologen ruziën over D-Day in film ‘Pressure’
Weersvoorspelling een saai onderwerp? Niet als het verloop van een oorlog ervan afhangt. Het op feiten gebaseerde Pressure toont de hoogoplopende ruzie tussen geallieerde meteorologen over de verwachting voor D-Day. Bedolven onder tegenstrijdige adviezen moet opperbevelhebber Dwight Eisenhower beslissen over de invasiedatum. Als D-Day een maand eerder was gepland, waren meteorologen het volstrekt met elkaar...
In Florence waren niet de huizen, maar de huwelijken onbetaalbaar
Wie een woning wil, moet vaak overbieden: twee derde van de huizen in Nederland wordt boven de vraagprijs verkocht. In de Renaissance hadden Florentijnen ook last van overbiedingsgekte: doordat rijke families de prijs opdreven, ontstond er ‘bruidsschatsinflatie’, vertelt historicus Marlisa den Hartog. ‘Bruidsschatten werden een financiële markt op zich.’ Hoe zag de vijftiende-eeuwse Italiaanse huwelijksmarkt...
Nieuwbouwwijken op Romeinse ruïnes: hoe kunnen we erfgoed bewaren?
Bij archeologische opgravingen in Nijmegen is het grootste Romeinse badhuiscomplex in Nederland ontdekt. Maar op de plek van de opgraving wordt binnenkort een nieuwe woonwijk gebouwd. Hoogleraar Monique van den Dries legt uit hoe archeologen en projectontwikkelaars elkaar kunnen helpen om Nederlands erfgoed zichtbaar te bewaren. Over een paar jaar staat het Nijmeegse Waalfront vol...
Is Bulgarije pro-Russisch? Deze premier wilde van zijn land de zestiende Sovjet-staat maken
De kersverse Bulgaarse premier Roemen Radev zou pro-Russisch zijn; net als zijn voorganger Todor Zhivkov wijst hij graag op het Russische bevrijdingsverhaal van 1878. Die vroegere premier was zo loyaal aan het Kremlin, dat hij de Bulgaarse soevereiniteit inzette in onderhandelingen met Moskou. Zhivkovs pro-Russische koers botste met de ideeën van zijn dochter, die juist...