Home Denken over de zin van het leven

Denken over de zin van het leven

De zoektocht naar zingeving is van alle tijden en culturen. Rens Bod brengt de vele manieren waarop mensen invulling proberen te geven aan die behoefte helder en onbevangen in kaart.

De filosofen. Schilderij van Pietro della Vecchia
De filosofen. Schilderij van Pietro della Vecchia.

Rob Hartmans

Historicus, journalist en vertaler

Gepubliceerd op: 28 november 2023

Update 11 december 2023

Terwijl veel historici hun onderzoeksterrein tot op de vierkante centimeter afbakenen, deinst hoogleraar geschiedenis Rens Bod nooit terug voor de grote greep. Zo schreef hij met De vergeten wetenschappen (2010) een baanbrekend boek over de rol van de geesteswetenschappen in de ontwikkeling van de menselijke kennis. Terwijl hij in Een wereld vol patronen (2019) liet zien hoe die kennis zich in 40.000 jaar tijd had ontwikkeld. En nu komt Bod, oorspronkelijk fysicus en astronoom, met een overzicht van de wijze waarop mensen door de eeuwen heen hebben gezocht naar zingeving.

Dit artikel krijg je van ons cadeau

Wil je ook toegang tot HN Actueel? Hiermee lees je dagelijks geschiedenisverhalen met een actuele aanleiding op onze website en ontvang je exclusieve nieuwsbrieven. Sluit hier een abonnement af en je hebt direct toegang.

Meer recensies lezen? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.

Ontvang historische artikelen, nieuws, boekrecensies en aanbiedingen wekelijks gratis in je inbox.

Velen denken bij het woord ‘zingeving’ aan spiritualiteit, aan iets zweverigs, en menen dat religie de belangrijkste vorm van zingeving is. Maar Bod laat zien dat vragen als ‘waarom ben ik hier?’ en ‘wat maakt het leven de moeite waard?’ in alle tijden en culturen worden gesteld, en dat de antwoorden daarop lang niet altijd exclusief religieus van aard zijn. Hij identificeerde maar liefst 180 verschillende ‘zingevingsvormen’, dat wil zeggen ‘manieren waarop mensen in het verleden en het heden doel en betekenis hebben gegeven aan hun leven’.

De vraag naar zingeving begint zodra mensen zich bewust worden van hun sterfelijkheid. Welke zin heeft het leven als je toch doodgaat? Daarom gaat Bod eerst in op zingevingsvormen waarin een streven naar onvergankelijkheid tot uitdrukking komt. Dit kan gaan om het verlangen naar fysieke onsterfelijkheid, naar voortleven in het nageslacht of om geloof in een hiernamaals. Dat laatste is allerminst universeel, want in tal van Afrikaanse en Amerikaanse culturen speelt de notie van een ‘eeuwig leven’ helemaal geen rol.

Zingeving kan ook worden gezocht in iets bijdragen aan de wereld of in zelfontwikkeling. Daarnaast onderscheidt Bod vormen van extreme zingeving, zoals zelfopoffering of totale afzondering. Hij onderzoekt al deze vormen systematisch, waarbij hij put uit een enorm reservoir aan kennis over zeer uiteenlopende culturen door de eeuwen heen. Zo laat hij zien dat het streven om het beste uit anderen te halen niet alleen werd gepropageerd door Confucius en Socrates, maar ook door de Nigeriaanse filosoof Orunmila, die in de vijfde eeuw voor Christus leefde en tevens een voorstander van gelijke rechten en democratie was.

De wijde blik van Bod vormt, samen met de helderheid en onbevangenheid waarmee hij schrijft, de grote aantrekkingskracht van dit imposante maar qua omvang bescheiden boek.

Waarom ben ik hier? Een kleine wereldgeschiedenis van zingeving
Rens Bod
240 p. Prometheus, € 22,50
Bestel in de webshop van Libris.

Openingsbeeld: De filosofen. Schilderij van Pietro della Vecchia.

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 12 - 2023

Nieuwste berichten

Jozef en Ctirad Masin
Jozef en Ctirad Masin
Artikel

Waren de Mašíns moordenaars of verzetshelden? Tsjechië komt er niet uit

Het overlijden van Joe Masin op 2 november 2026 in het Californische Santa Barbara was in de Verenigde Staten minder groot nieuws dan in Tsjechië. Ruim 75 jaar na zijn gewelddadige verzetsacties in zijn geboorteland ziet een deel van de Tsjechen Josef Mašín nog steeds als een moordende misdadiger. Voor anderen is hij, net als...

Lees meer
Zoektocht naar een Joods-Surinaamse familiegeschiedenis
Zoektocht naar een Joods-Surinaamse familiegeschiedenis
Interview

Zoektocht naar een Joods-Surinaamse familiegeschiedenis

Op bezoek bij zijn oma ontmoette Jaïr Salomon van Dijk haar Joodse generatiegenoot Mieke, die gedurende haar leven nooit iets te weten kwam over haar biologische ouders. Van Dijk ging op onderzoek uit en ontdekte dat haar vader een Surinaamse jazzartiest was en haar moeder een moeilijke jeugd had in vooroorlogse kindertehuizen. Hij vertelt erover...

Lees meer
Speculeren over Emily Brontë
Speculeren over Emily Brontë
Recensie

Speculeren over Emily Brontë

Deborah Lutz schreef een biografie over de Brontë-zuster van wie het minst bewaard is gebleven. Daardoor blijven veel vragen onbeantwoord. Wellicht is over geen enkele familie in de letteren zoveel geschreven als die van de Brontës. De levens van Charlotte, Emily, Anne en Branwell spreken tot de verbeelding. Je moet dan ook van goeden huize...

Lees meer
Radegunde voedt de armen. Miniatuur uit Leven van Sint-Radegunde, elfde eeuw.
Radegunde voedt de armen. Miniatuur uit Leven van Sint-Radegunde, elfde eeuw.
Artikel

Twee middeleeuwse nonnen komen in opstand 

In 589 liep de opstand in een Frankisch vrouwenklooster uit op moord en doodslag. Tijdgenoot Gregorius van Tours sprak in zijn Historiën – de enige bron die over de nonnenopstand bestaat – van een schandaal waarin de duivel de hand had. Wat zat er werkelijk achter deze rebellie?  Omstreeks het midden van de zesde eeuw...

Lees meer
Loginmenu afsluiten