• Inloggen
  • Shop
  • Winkelmand
  • Log in

    Wachtwoord vergeten?

    Account aanmaken
    Historisch Nieuwsblad 2/2017

    De VOC mentaliteit

    Innovatief, keihard en kortzichtig

    Door: Lodewijk Petram

    De slimme Hollandse kooplieden uit de Gouden Eeuw spraken tot de verbeelding van latere generaties. Die hebben vaak geprobeerd hen te evenaren, met wisselend resultaat.

    We hadden ooit een minister-president die wilde dat Nederland zich de ‘VOC-mentaliteit’ weer eigen zou maken. Nederlanders moesten meer over de landsgrenzen heen kijken, zo bedoelde hij te zeggen, en kansen grijpen waar die zich voordeden.

    Dit was in 2006. Waar Jan Peter Balkenende op een historisch nogal naïeve manier suggereerde dat Nederlanders te veel bezig waren met navelstaarderij, mag zijn opvolger juist graag de ondernemingslust en internationale blik van zijn landgenoten benadrukken. In het buitenland vertelt Mark Rutte steevast dat Nederland het vijfde exportland ter wereld is. En inderdaad: op de ranglijst van de Wereldhandelsorganisatie staan alleen China, de Verenigde Staten, Duitsland en Japan boven Nederland. Volgens Rutte is deze positie voor een belangrijk deel te danken aan onze handelsgeest. ‘Die is ons met de paplepel ingegoten.’

    Hoe verschillend de uitlatingen van Rutte en Balkenende ook zijn, in wezen refereren beide premiers aan hetzelfde. Ze spreken over een mentaliteit van internationaal zakendoen die diep geworteld zit in de Nederlandse geschiedenis. Volgens rasoptimist Rutte is ze alomtegenwoordig in de karakters van Nederlanders en vormt ze daarmee een belangrijk element van onze nationale identiteit.
     

    Succesformule

    Balkenende signaleerde juist haar teloorgang, maar zag dit overduidelijk als iets tijdelijks. De VOC-mentaliteit was latent aanwezig bij zijn landgenoten, zo suggereerde hij met zijn opmerking, en kon met wat goede wil zo weer aan de oppervlakte gebracht worden.
     
    Het idee dat er zoiets bestaat als een ‘Nederlandse handelsgeest’ gaat terug tot het midden van de zeventiende eeuw. Tijdens de Opstand tegen Spanje was de Republiek uitgegroeid tot een ongekende economische succesformule, waarin de internationale handel overheerste. Onder Nederlandse vlag varende schepen domineerden de belangrijkste handelsroutes binnen Europa, haalden kostbare specerijen en andere luxeartikelen uit Oost-Azië, en dreven een lucratieve driehoekshandel in onder meer slaven en suiker tussen Europa, West-Afrika en Midden- en Zuid-Amerika.
     

    Wilt u meer geschiedenisverhalen lezen?

    Ontdek de duizenden verhalen die we voor onze abonnees beschikbaar stellen, lees de nieuwste artikelen uit Historisch Nieuwsblad en ontvang iedere week leestips van de redactie in uw mailbox. Met Historisch Nieuwsblad Online krijgt u altijd de juiste historische context om het nieuws van nu te begrijpen.
    Registreer nu en lees de eerste maand voor slechts 1 euro!

    Al abonnee? Log dan in en lees direct alle geschiedenisverhalen online. Heeft u nog geen account of is uw emailadres niet bij ons geregistreerd? Lees dan hier hoe u verder kunt lezen.

    Word lidInloggen