Kunnen en mogen we nog van T.S. Eliot houden, vraagt Hartmans zich in de inleiding af. Want de dichter was bepaald geen heilige, en dat heeft in de Angelsaksische wereld tot boekenkasten vol polemieken geleid. In het Nederlands is tot nu toe weinig over hem geschreven. Dit boek is dan ook een welkome aanvulling. De ondertitel luidt: De vele gezichten van een conservatieve modernist. De tegenstelling conservatief-modern vat Eliots karakter goed samen. Vooral vanwege zijn conservatieve opvattingen zouden sommigen hem tegenwoordig het liefst cancellen.
Wilt u meer recensies van historische boeken lezen? Schrijf u dan in voor onze gratis maandelijkse boekennieuwsbrief.
Eliot werd in 1888 geboren in de VS in een streng protestants milieu. Hij stak over naar Groot-Brittannië, waar hij werkte als dichter, redacteur en directeur van een uitgeverij. In 1922 brak hij door met het modernistische, gecompliceerde gedicht The Waste Land, dat vol literaire verwijzingen zit en de gedesillusioneerde sfeer na de Eerste Wereldoorlog beschrijft. Eliot vond het belangrijk dat een dichter van historisch besef getuigde en niet alleen gevoel had voor ‘the pastness of the past, but of its presence’. In 1948 kreeg hij de Nobelprijs voor de literatuur.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Het zijn vooral zijn opinies en gedrag die wrevel wekken. Eliot deed antisemitische uitlatingen, was vaak vrouwonvriendelijk en hield er na zijn bekering tot het Anglo-katholicisme nogal behoudende opvattingen op na. Hij kon zich kil en stijf gedragen. Maar Hartmans laat zien dat hij tegenover bekenden loyaal, behulpzaam en geestig kon zijn. De tegenstrijdigheden in zijn karakter waren voor tijdgenoten lang niet altijd een probleem. Zo was hij ondanks zijn conservatisme hecht bevriend met leden van de progressieve Bloomsbury-groep, en dan speciaal met Virginia en Leonard Woolf en John Maynard Keynes. Zijn geestige kant spreekt uit zijn Old Possum’s Book of Practical Cats, met typeringen van kattentypes – dat later door Andrew Lloyd Webber is bewerkt tot de musical Cats.
Na een slecht huwelijk en een stroeve langeafstandsrelatie trouwde hij op zijn 68ste met zijn 38 jaar jongere secretaresse – en was pas de laatste jaren van zijn leven echt gelukkig. Zo gelukkig dat hij nog maar één gedicht publiceerde, opgedragen aan zijn vrouw, over ‘lovers whose bodies smell of each other’. Juist zijn menselijkheid maakt dat je Hartmans aan het eind van het boek gelijk geeft: T.S. Eliot is nog steeds een dichter om van te houden.
T.S. Eliot. De vele gezichten van een conservatieve modernist
Rob Hartmans
268 p. Spectrum, € 24,99
