Home ‘De Republiek was een geld-, belasting- en oorlogsmachine’

‘De Republiek was een geld-, belasting- en oorlogsmachine’

  • Gepubliceerd op: 10 januari 2019
  • Laatste update 04 apr 2023
  • Auteur:
    Ollie Peijnenburg
  • 2 minuten leestijd
‘De Republiek was een geld-, belasting- en oorlogsmachine’

Alles in de Republiek draaide om geld. Dat zegt historicus Luc Panhuysen, die tijdens de Collegedag Gouden Eeuw, op maandag 18 maart in Museum Prinsenhof in Delft, een college verzorgt. Panhuysen publiceerde meerdere boeken over de Gouden Eeuw. ‘Wie betaalde, bepaalde in de Republiek.’

Hoe was de politiek in de Republiek georganiseerd?

‘Het politieke stelsel van de Republiek kun je het best vergelijken met een matroesjka: elke keer als je een poppetje openschroeft, zit er een kleinere versie van zo’n poppetje in. Hetzelfde was het geval bij de Republiek. Zo waren er de Staten van Holland en de Staten-Generaal. Maar ook iedere provincie had zijn eigen Statenvergadering die overal weer verschillend was samengesteld. In die provincies waren er weer steden die een eigen economie en verkiezingen hadden. Wel waren de steden ingebed in de structuur van de provincie. Dus er was een connectie tussen de Statenvergaderingen en de steden. Johan de Witt omschreef de Republiek ook al op een adequate manier: “Republiek van de Zeven Verenigde Republieken”.’

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Wie had de macht in de Republiek?

‘Op papier gold de Staten-Generaal als bestuur van de Republiek, maar in feite lag de macht bij de provincie Holland. De Republiek was namelijk een land van kooplieden en alles draaide om geld. Wie betaalde, bepaalde. Holland moest de overige provincies tegemoet komen en andere provincies moesten Holland de dominantie binnen de Republiek gunnen. Het was dus een voortdurende kwestie van onderhandelen tussen de verschillende provinciën om de orde te behouden binnen de confederatie van de Republiek.’

Hoe is de Republiek ontstaan?

‘Als men aan de Republiek denkt, dan denkt men snel aan de prinsen van Oranje.

Er zijn echter twee Founding Fathers, en beiden burgers, die aan de wieg van de Republiek staan: Johan van Oldenbarnevelt en Johan de Witt. Van Oldenbarnevelt slaagde erin om binnen tien jaar na het overlijden van Willem van Oranje de Opstand te redden én de fundamenten te leggen voor de Nederlandse Republiek zoals die tot aan 1795 zou blijven voortbestaan. Hij richtte de Republiek zo in dat er geld werd verdiend om oorlog te voeren. Zo werd deze staat een geldmachine, een belastingmachine en een oorlogsmachine.

De andere Founding Father, Johan de Witt, moest die overlevingseenheid, die in tijden van oorlog onder Van Oldenbarnevelt tot stand was gekomen, omzetten tot een eenheid in vredestijd. Er kwamen echter spanningen met andere Europese mogendheden die uiteindelijk zouden leidden tot het rampjaar in 1672.’

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer