Home Commentaar: ‘Foute’ Nederlanders

Commentaar: ‘Foute’ Nederlanders

  • Gepubliceerd op: 12 september 2001
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Frans Smits

Op 1 november dit jaar verschijnt een boek met de intrigerende titel De Meelstreep. Het is het eindrapport, geschreven door de Leidse historicus Martin Bossenbroek, van het zogenaamde SOTO-project. SOTO? Dat zegt u niets meer? SOTO staat voor Stichting Onderzoek Terugkeer en Opvang. De stichting deed in opdracht van de regering onderzoek naar de naoorlogse opvang van oorlogsslachtoffers.

We danken het onderzoek, waar sinds 1998 maar liefst vijftig historici aan meewerkten, aan de geruchtmakende LiRo-affaire. LiRo-affaire? Dat zegt u niets meer? LiRo staat voor Lippmann-Rosenthal, de bank waar in de oorlog de joden hun persoonlijk bezit moesten afgeven voordat ze naar Westerbork gedeporteerd werden. Het archief van de bank werd eind 1997 door krakers in verwaarloosde staat aangetroffen in een leegstaand pand. De media schreeuwden moord en brand. Het werd nog allemaal erger toen de Groene Amsterdammer onthulde dat ambtenaren van Financiën eind jaren zestig joods bezit waarvan de rechthebbenden niet meer getraceerd konden worden tegen een schappelijk prijsje mee naar huis hadden genomen.
SOTO deed niet alleen onderzoek naar de naoorlogse opvang van joden, maar ook naar de opvang van zigeuners, krijgsgevangenen, dwangarbeiders en Indische oorlogsslachtoffers. Onze toenmalige columnist, Gerard Mulder, schreef dat SOTO met vuur speelde. Het onderzoek zou de onrust onder de oorlogsslachtoffers eerder vergroten dan verkleinen. Want een historische studie levert altijd een genuanceerd beeld op, en daar zitten de slachtoffers niet op te wachten. Zij willen enkel bevestiging van hun leed.
Zal er opnieuw commotie ontstaan na publicatie van De Meelstreep? Het ziet er niet naar uit. Inmiddels hebben groepen slachtoffer excuses van de regering aangeboden gekregen voor het hun aangedaan leed en zijn ze financieel gecompenseerd. Sinds die tijd wordt er vooral bínnen de slachtoffergroepen stevig gekibbeld. Genant en tegelijkertijd ook wel komisch is de vete binnen de groep van de Indische Nederlanders. De ‘binnenkampers’, de mensen die hebben vastgezeten in de Japanse kampen, pikken het niet dat hun uitkering even groot is als die van de ‘buitenkampers, degenen die ‘vrij’ bleven.
De media en het publiek hebben zo langzamerhand genoeg van alle kwesties rondom oorlogsslachtoffers. Spreek met een journalist van krant, radio of tv over joodse of Indische tegoeden, de reactie is: ‘gaap’.
Het eindrapport van SOTO zal zonder veel onrust het daglicht zien. Het is een mooie aanwinst voor de historische bibliotheek. Eind goed, al goed? Nou nee.
SOTO is van meet af aan een politiek correct project geweest. Er is een groep slachtoffers buiten het onderzoek gehouden. De NSB’ers. Ook de NSB’ers hebben sinds het einde van de oorlog een zeer traumatische geschiedenis: weggestopt, vernederd en mishandeld in kampen (zie het artikel ‘De kampen voor ‘foute’ Nederlanders in dit nummer) en vervolgens uitsluiting uit de gemeenschap en taboeïsering van hun verleden. Nog steeds kun je maar beter verzwijgen dat je familie een NSB-verleden heeft. Gezien de aanleiding is het te begrijpen dat SOTO een politiek correct onderzoek werd. Het zou echter historisch correct zijn als de regering een vervolgonderzoek naar de ‘foute’ Nederlanders laat doen.

Frans Smits is hoofdredacteur van Historisch Nieuwsblad.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer