BOEKEN Michael Pye – Aan de rand van de wereld

Historici willen weten hoe in het verleden de wereld eruitzag, hoe mensen leefden en dachten, en hoe de samenleving die wij kennen feitelijk is ontstaan. Die kennis willen ze niet alleen voor zichzelf vergaren, maar ze willen die ook mededelen aan een publiek. Grofweg zijn hierbij twee benaderingen mogelijk: de analytische en de verhalende. Historici die zichzelf vooral als wetenschapper beschouwen, en zich primair richten op vakbroeders en –zusters, kiezen vaak voor de eerste aanpak. Dit levert vaak buitengewoon degelijke en interessante geschriften op, die voor een breder publiek echter dikwijls ontoegankelijk zijn. Andere historici beseffen terdege dat geschiedschrijving alleen zin heeft als je een groot publiek bereikt en kiezen ervoor goede, intrigerende en meeslepende verhalen te vertellen. Dit soort boeken leest lekker weg, maar vaak wordt niet helemaal duidelijk wat de schrijvers nu precies willen aantonen, of wordt een opmerkelijke stelling allesbehalve overtuigend onderbouwd.

Wie constateert dat goede geschiedschrijving aan beide criteria moet voldoen – en dus dient te bestaan uit een goed leesbaar verhaal dat steunt op een zorgvuldige analyse van de beschikbare feiten – betreedt niet het platgetreden pad van de kleurloze middelmaat, maar legt de lat daar waar hij hoort. En uiteindelijk levert dat boeken op als Burckhardts Die Kultur der Renaissance in Italien, Huizinga’s Herfsttij der Middeleeuwen, Hazards La Crise de la conscience européenne, Tony Judts Postwar, Wesselings Verdeel en heers en Van Oostroms Wereld in woorden. Wat deze historici gemeen hebben, is dat ze beschikken over een gouden pen, analytisch vermogen én een bijzonder grote kennis van de wetenschappelijke literatuur over hun onderwerp. Uiteraard raken ze wat dat laatste betreft op zeker moment ‘gedateerd’, maar door de twee andere kenmerken blijven ze altijd de moeite waard en een bron van inspiratie voor latere historici.

Natuurlijk zijn dergelijke boeken zeldzaam, en komen de meeste historische werken dichter in de buurt van een van de twee polen. Helaas geldt dit ook voor de recente bestseller van Michael Pye, die alom is aangeprezen als een ‘briljant boek’ en als ‘de beste manier om geschiedenis tot leven te brengen’. In Aan de rand van de wereld stelt Pye zichzelf geen geringe opgave: hij wil het verhaal vertellen van de landen rond de Noordzee in de periode 700-1700. Het gaat hier volgens zijn telling om zo’n honderd verschillende koninkrijken, en dat gedurende een periode van duizend jaar. Dan moet je van heel goeden huize komen, aangezien één mens nooit alle relevante wetenschappelijke literatuur kan lezen. Je moet dus met een duidelijke vraagstelling en een helder analytisch kader komen, omdat je anders onherroepelijk verdrinkt – wat bij zo’n onderwerp nogal ironisch is.