Home Dossiers Achttiende eeuw Amsterdammers liepen de deur bij elkaar plat

Amsterdammers liepen de deur bij elkaar plat

Ruzie, seks, plezier – Amsterdammers wisten precies hoe het er bij hun buren aan toeging. Alleen de elite had enige privacy, blijkt uit Zo veel leven voor de deur van Bob Pierik.

Amsterdammers op de Dam. Door Isaac Ouwater, circa 1780.

Mirjam Janssen

Eindredacteur

Gepubliceerd op: 26 maart 2024

Update 4 november 2024

Cover van
Dossier Achttiende eeuw Bekijk dossier

Voor zijn proefschrift bestudeerde Bob Pierik ruim 600 getuigenverklaringen uit het archief van de hoofdofficier van het Hof van Holland. Dit politiearchief vormt een interessante bron voor opvattingen over goed en fout, maar geeft ook een inkijkje in het dagelijks leven. Want wat waren al die mensen aan het doen op het moment dat ze de wet overtraden of daar getuige van waren? Ze sneden bonen, zaten op de stoep of verkochten kousen – en nog veel meer, zoals Pierik laat zien in deze bewerking van zijn proefschrift.

Meer recensies lezen? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.

Ontvang historische artikelen, nieuws, boekrecensies en aanbiedingen wekelijks gratis in je inbox.

Talloze Amsterdammers uit de zeventiende en achttiende eeuw komen aan het woord en vertellen over hun bestaan. Een nadeel van een aanpak als deze kan zijn dat de auteur de ene na de andere anekdote aan elkaar rijgt en de lezer wat verdwaasd achterblijft. Pierik weet dat gevaar grotendeels te omzeilen door de verhalen thematisch te ordenen. Zo ontstaat een dynamisch beeld van het Amsterdamse straatleven. 

En dat was geen plek voor gevoelige types. Het was er druk door de vele karren en paarden, het was er niet fris door ratten en ander ongedierte en de omgangsvormen waren hard en direct. Er werd veel gevochten, ook door vrouwen. Huisdeuren stonden de hele dag open; een dichte deur betekende dat iemand was overleden. Vanuit hun deuropening konden bewoners gebeurtenissen op straat becommentariëren en anderen konden bij hen naar binnen kijken. Iedereen stond voortdurend met elkaar in contact. Het was niet mogelijk de buren te negeren. In het gunstigste geval hielpen die elkaar in noodsituaties of kwamen ze voor elkaar op. Als een buitenstaander bij iemand verhaal kwam halen, verzamelden de buren zich op straat voor het huis. Ze steunden hun buurtgenoot of probeerden de ruzie te beslechten.

Privacy was alleen weggelegd voor de elite aan de grachtengordel, de gewone Amsterdammer hoorde zijn buren de hele tijd. Ook seks was daardoor een tamelijk openbare zaak. Van overspel en verkrachting waren vaak getuigen, waardoor vrouwen mannen die zich hadden misdragen ter verantwoording konden roepen. Pierik besteedt extra aandacht aan vrouwen en laat zien dat ze vaak buitenshuis werkten. Vermelding in het archief dat ze ‘huisvrouw’ waren, betekende iets anders dan tegenwoordig: rond 1700 was dat een woord voor ‘echtgenote’.  Pierik heeft een boek geschreven dat je heel dicht bij het dagelijks leven brengt.

Zo veel leven voor de deur van Bob Pierik

Zo veel leven voor de deur. Een geschiedenis van alledaags Amsterdam in de zeventiende en achttiende eeuw
Bob Pierik
256 p. Meulenhoff, € 26,99

Openingsafbeelding: De Dam. Door Isaac Ouwater, circa 1780.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 4 - 2024

Nieuwste berichten

Motor bij Kneppelfreed
Motor bij Kneppelfreed
Artikel

Op ‘knuppelvrijdag’ eisten de Friezen hun taal op

Op 16 november 1951 raakten boze Friezen in Leeuwarden slaags met de politie. Kneppelfreed, zoals deze confrontatie bekend kwam te staan, gaf een belangrijke impuls aan de emancipatie van de Friese taal. Aanleiding was een rechtszaak over een verkeersboete van zeven gulden. Eind oktober 1951 zorgde Fries statenlid en journalist Tsjebbe de Jong voor ophef...

Lees meer
Péter Magyar bezoekt de archieven, 4 november 2026.
Péter Magyar bezoekt de archieven, 4 november 2026.
Nieuws

Hongaarse heksenjacht dreigt na openbaarmaking informantenarchief

De Hongaarse regering maakt tienduizenden documenten uit de archieven van de communistische geheime politie openbaar. Daarmee komt de nieuwe minister-president Péter Magyar een verkiezingsbelofte na, maar bij veel Hongaren leidt het tot onrust. Sommigen troffen tot hun schrik de namen van hun familieleden aan. Maar wat betekent het precies als een naam uit de lijst...

Lees meer
Groot NEderland
Groot NEderland
Nieuws

Groot-Nederlandse gedachte veranderde van romantisch ideaal in extreem-rechts hondenfluitje

Nederland en Vlaanderen in één staat: wat ooit begon als gedachte-experiment onder Nederlandse en Vlaamse studenten zou in de twintigste eeuw verworden tot extreem-rechts idee over een zuivere Nederlandse gemeenschap. Harold van der Kraan schrijft in zijn proefschrift dat de Groot-Nederlandse gedachte in de periode 1880-1980 nooit volledig van het Vlaamse toneel verdween. In 1911...

Lees meer
Beatrice de Graaf
Beatrice de Graaf
Column

‘De overlevenden van de oorlog snakten naar iets motiverends’

Waarom schoten er direct na 1945 zoveel voetbalstadions uit de grond in Duitsland? Hadden de mensen daar nietiets beters te doen? Soms wordt boeiende geschiedenis geschreven door uit te gaan van wat mensen samenbindt in tijden van crisis. En nee, dat zijn niet altijd zware woorden of abstracte vergezichten. Dat kan ook het vooruitzicht van...

Lees meer
Loginmenu afsluiten