Home Actueel pleidooi van Coornhert

Actueel pleidooi van Coornhert

Maartje Hermans

Gepubliceerd op: 11 oktober 2010

Update 7 april 2020

Religieuze tolerantie
Actueel pleidooi van Coornhert

Dirck Volckertszoon Coornhert (1522-1590) was in zijn tijd een belangrijk humanist en politicus. In deze essaybundel wordt Coornherts betekenis onderzocht. Jaap Gruppelaar laat in zijn bijdrage zien dat Coornhert op grond van politieke en religieuze argumenten voor principiële godsdienstvrijheid pleitte. Coornhert was een van de eersten die dit standpunt innamen.

Zijn hele leven streed hij tegen geloofsvervolging. In zijn tijd probeerden vorsten iedere andere religie dan het katholicisme de kop in te drukken. De protestanten verzetten zich hier heftig tegen, onder meer tijdens de Beeldenstorm.

Coornhert schreef Synode over gewetensvrijheid, een fictief verslag van een gesprek over godsdienst waarbij zowel de katholieken als de protestanten vertegenwoordigd waren. Hij concludeerde dat er geen deskundige en onpartijdige rechter bestond. Iedereen zou elkaar moeten verdragen en niet verketteren. Gelovigen moesten Christus’ oordeel afwachten en niet zelf oordelen.

Ieder individu moest zelf een geloof te kiezen op grond van kritisch onderzoek en zich geen geloof laten aanpraten. Bestuurders moesten ruimte bieden aan religieuze verscheidenheid. Ze moesten zo machtig zijn dat ze deze verscheidenheid konden waarborgen. De kerk daarentegen moest beperkt worden in zijn macht en moest verdraagzamer zijn.

Hoewel Coornhert met zijn ideeën een modern vraagstuk aansneed, benadrukt Gruppelaar zijn tragiek. In Synode over gewetensvrijheid plaatste Coornhert zich ogenschijnlijk boven de katholieken en de protestanten. Maar hij had niet in gaten dat zijn partijdigheid tussen de regels door te lezen viel. Zo kregen de katholieken in het fictieve gesprek meer spreektijd dan de protestanten. Coornhert realiseerde zich niet dat zijn opvattingen over kerk en leer niet werden geaccepteerd door de gelovigen zelf.

Verder in deze bundel aandacht voor Coornherts moreelfilosofische oeuvre. Hij hield zich ook bezig met de verhouding tussen de rede en het geloof. Verder worden de brieven besproken die Coornhert schreef over tolerantie en verdraagzaamheid.

D.V. Coornhert (1522-1590): polemist en vredezoeker
Jaap Gruppelaar en Gerlof Verwey (red.),
198 p. Amsterdam University Press, € 35,00

De eerste massamedia

In de zeventiende eeuw werden de media steeds belangrijker. Een van de belangrijkste media was het pamflet. Pamfletauteurs, politici en boekverkopers deden er alles aan hiermee de publieke opinie te beïnvloeden.

Direct na een politiek conflict was de vraag naar nieuws het grootst. Pamfletauteurs en boekverkopers speelden in op de nieuwsbehoefte door vermakelijke teksten te verspreiden. Politici gebruikten de pamfletten om hun vermeende tegenstanders zwart te maken of om zelf populairder te worden.

Volgens Roeland Harms kan het zeventiende-eeuwse pamflet worden beschouwd als een massamedium avant la lettre.

Roeland Harms
De uitvinding van de publieke opinie: pamfletten als massamedia in de zeventiende eeuw
Proefschrift Universiteit van Utrecht,
292 p. uitgegeven in eigen beheer

Nieuwste berichten

De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
Artikel

Franse oproerpolitie pakt demonstranten aan zoals in de negentiende eeuw

Begin twintigste eeuw was Frankrijk het eerste land ter wereld dat een professionele oproerpolitie oprichtte. Ordehandhaving à la française was zelfs zo succesvol dat andere landen de Franse doctrine overnamen. Van die voorbeeldfunctie is weinig meer over. In de Noord-Franse stad Lens is het op maandag 5 oktober 2026 al vroeg in de morgen onrustig....

Lees meer
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Artikel

De hersteller van de Roemeense volksgezondheid

Florica Bagdasar krijgt als minister de haast onmogelijke opdracht om na de Tweede Wereldoorlog de Roemeense gezondheidszorg uit de modder te trekken. Aan politieke gevoeligheden denkt ze niet, Bagdasar doet alles wat praktisch gezien nodig is. Het wordt haar niet in dank afgenomen. Florica Bagdasar heeft in 1946 net haar man begraven, als er wordt...

Lees meer
Fugger wil zijn geld terug
Fugger wil zijn geld terug
Recensie

Fugger wil zijn geld terug

De familie Fugger bouwde een netwerk op in heel Europa en financierde vorsten en pausen. Dat maakte ze ook kwetsbaar. Op 24 april 1523 schreef de Augsburgse bankier Jakob Fugger een brief aan Karel V, koning van Spanje, heer der Nederlanden en keizer van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. Aan het hof van...

Lees meer
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
Recensie

In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt

In films kan alles. In Spinoza discussieert de filosoof die religieuze waarheden in twijfel trok met kunstenaar Rembrandt van Rijn over het leven, de rede, God en religie. Dat de film historische fictie is, is geen bezwaar. Dat hij nogal schools uitpakt, is dat wel.  ‘Amsterdam 1656. Een machtige en rijke stad die zichzelf ziet...

Lees meer
Loginmenu afsluiten