De vrouwen van Willem van Oranje

Afkomst

Rijke erfdochter. Dankzij haar enorme bruidsschat kon Willem van Oranje zich een van de invloedrijkste edelen van de Nederlanden noemen. Ze was de moeder van de oudste zoon en erfopvolger Filips Willem en dochter Maria.

Politieke invloed

‘Ik heb u al eerder gezegd,’ schreef Willem van Oranje in 1555 aan Anna, ‘dat alles wat van mij is, ook van u is. Daarom heb ik de zorg over mijn zaken aan u toevertrouwd.’ Anna van Egmond beheerde de gezamenlijke bezittingen, terwijl Oranje in Frankrijk naam aan het maken was als veldheer in dienst van Karel V. Ze trad niet alleen op als zaakwaarnemer, maar ook als bemiddelaar tussen Oranje en haar eigen netwerk van hoge edelen. En als Oranje platzak was – zo’n beetje altijd – loste ze zijn schulden af.

Verhouding met Willem

Het huwelijk wordt vaak afgeschilderd als kalm en gelukkig, maar er waren ook spanningen. Anna vertrouwde Willem niet helemaal, en was allesbehalve blij met zijn veelvuldige afwezigheid. Anna stierf aan een slopende ziekte, waarschijnlijk tuberculose, toen ze 25 jaar oud was.

Conflict

Tegenstanders van Oranje verspreidden onder de Duitse adel het gerucht dat Anna was gestorven omdat Willem haar zo slecht had behandeld.

Anna van Saksen

(1544-1577)

Afkomst

Rijke erfdochter, dit keer met een Duitse achtergrond. Met haar jaloerse en opvliegende gedrag en alcoholverslaving maakte ze volgens de overlevering Oranje het leven onmogelijk. Ze had een affaire met Jan Rubens, de vader van de schilder. Ze was de moeder van de latere prins Maurits, Anna, Emilia en Christina (de laatste vermoedelijk van Rubens).

Politieke invloed

Trouwen met een lutherse vrouw terwijl je zelf een vazal bent van een streng katholieke vorst – het was vragen om moeilijkheden. En die kreeg Oranje. Anna was nauw verwant aan een aantal van de machtigste lutherse vorsten van het Heilige Roomse Rijk. Oranje voelde zich mede daardoor verplicht om zich steeds meer te verzetten tegen het strenge godsdienstbeleid van de katholieke Filips II. Of Anna hem daar zelf toe aanzette is onbekend.

Verhouding met Willem

Het toch al slechte huwelijk raakte onherstelbaar beschadigd toen uitkwam dat Anna overspel had gepleegd. Ze werd onder huisarrest geplaatst en zou de resterende zes jaar van haar leven niet meer vrijkomen. Tot haar trieste einde – ze stierf van uitputting in een dichtgemetselde kamer – bleef ze volhouden dat ze door Oranje en zijn familieleden tot haar gedrag en toenemende waanzin was gedreven.

Conflict

Anna voerde een jarenlange kruistocht om haar bruidsschat terug te krijgen van de Nassaus, die door de Opstand verloren was gegaan. Ze werd daarbij gesteund door haar machtige lutherse familie.

Charlotte van Bourbon

(1546/47-1582)

Afkomst

Katholieke non die het klooster ontvluchtte, zich bekeerde tot het calvinisme en trouwde met Oranje. Opofferingsgezind en godsvruchtig. Ze schonk Oranje vijf dochters in zes jaar tijd en stierf volgens de verhalen van uitputting omdat ze Oranje na een aanslag op zijn leven wekenlang had verzorgd.

Politieke invloed

Charlotte fungeerde als het godsdienstig geweten van Oranje – ze gaf hem veel adviezen. Ze beschikte over een uitgebreid protestants netwerk, dat ze gebruikte om de zaak van de Opstand te bevorderen.

Verhouding met Willem

Het huwelijk staat bekend als liefdevol. Dat de twee louter omwille van de liefde met elkaar trouwden, is waarschijnlijk een te romantische voorstelling van zaken. Oranje had wel degelijk iets te winnen bij het huwelijk: Charlotte de Bourbon was een protegé van de calvinistische keurvorst Frederik van de Palts, een machtige bondgenoot van Oranje.

Conflict.

Het huwelijk met Charlotte de Bourbon stuitte op veel weerstand. Er werd schande van gesproken dat Oranje hertrouwde terwijl Anna van Saksen nog leefde, al was hij van haar gescheiden. Bovendien was Charlotte Frans. Oranje en Charlotte begonnen een uitgebreid charmeoffensief om het beeld bij te stellen – en met succes.

Louise de Coligny

(1555-1620)

Reputatie

Edelvrouw van hoge Franse adel, treurende weduwe van maar liefst twee echtgenoten die een gewelddadige dood stierven omwille van het protestantisme. Ze was de moeder van Frederik Hendrik.

Politieke invloed

Na de dood van Oranje ontpopte Louise zich als ‘staatsvrouw’: ze was een begaafd diplomaat en bemiddelde tussen het Franse hof en de Republiek der Zeven Verenigde Provinciën. Bedreven als ze was in dynastieke politiek wist ze voor een aantal van Oranjes dochters uit eerdere huwelijken gunstige huwelijken te sluiten die de banden tussen de Nassaus en andere protestantse dynastieën versterkten. Onderhield contacten met belangrijke remonstranten als Oldenbarnevelt en Uijttenbogaert.

Verhouding met Willem

Hoewel het huwelijk slechts een jaar duurde, was het redelijk gelukkig.

Conflict

Louises verhouding met stiefzoon Maurits, later de nieuwe prins van Oranje, was stroef. Nadat Maurits de kant had gekozen van de contraremonstranten verslechterde hun relatie nog meer. Vlak voor de executie van Johan van Oldenbarnevelt vroeg ze bij haar stiefzoon – tevergeefs – om gratie voor de raadpensionaris.

^{Afbeelding: Louise de Coligny}