Op 15 december deed de Amsterdamse rechtbank een belangrijke uitspraak in een civiele zaak die het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI) en het Centraal Joods Overleg (CJO) hadden aangespannen tegen Thierry Baudet: de leider van Forum voor Democratie moest drie berichten verwijderen op Twitter, waarin hij het lot van ongevaccineerden vergeleek met slachtoffers van de Holocaust. Baudet heeft beroep aangetekend. Nam de rechter een terechte beslissing, of niet?
De uitspraak gaat niet te ver, vindt professor Wouter Veraart, hoogleraar rechtsfilosofie aan de Vrije Universiteit te Amsterdam. Hij houdt zich bezig met debatten rond de rechtsstaat, historisch onrecht, restitutie en slachtofferschap. ‘Er zijn mensen die vinden dat de vrijheid van meningsuiting onbeperkt moet zijn, ik kijk er anders naar’, zegt hij.
Volgens Veraart betekent de uitspraak van de rechter niet dat vergelijkingen met de Holocaust nu taboe zijn geworden. ‘In de wetenschap mag je de Holocaust vergelijken met andere genocides, anders kun je wel ophouden met wetenschap.’ De uitspraken van Baudet zijn echter heel bizar. ‘Dat je ergens niet naar binnen mag omdat je niet gevaccineerd bent is wat anders dan Auschwitz.’
Strenger begrenzen
Veraart legt uit dat sinds de uitspraak van de Hoge Raad in 2014 in de zaak tegen de Amsterdamse politicus Delano Felter, die veroordeeld werd voor zijn antihomo-uitspraken, rechters de vrijheid van meningsuiting van politici iets strenger en inhoudelijker zijn gaan begrenzen. ‘Dit doen ze onder meer op grond van het onverdraagzaamheidscriterium, zoals ontwikkeld door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.’
Toch is Veraart ook kritisch. Nederlandse rechters zijn veel strenger als het om de Holocaust gaat, dan om bijvoorbeeld de islam. Dat heeft volgens Veraart alles met de geschiedenis te maken. ‘De Holocaustherdenking neemt een belangrijke plek in onze samenleving in, vandaar dat op Holocaustvergelijkingen veel gevoeliger wordt gereageerd.’
‘Geert Wilders werd vrijgesproken in zijn eerste proces, waarbij het onder meer ging om een opiniestuk in de Volkskrant waarin hij de Koran vergeleek met Mein Kampf. Volgens de rechter ging het hier niet om groepsbelediging, maar om religiekritiek.’ Veraart is het daarmee niet eens, legt hij uit, want uit het opiniestuk bleek dat Wilders de Koran wilde verbieden en moslims daarmee het recht ontnemen om hun godsdienst uit te oefenen. ‘De PVV-leider riep op om moslims mensenrechten af te nemen. Dat kan niet. Maar de rechter zag dat anders. Wilders werd pas veroordeeld, uiteindelijk ook door de Hoge Raad, voor zijn Marokkanenuitspraak. Terwijl zijn eerdere uitspraken over de islam, waarmee hij moslims wilde discrimineren, feitelijk net zo ernstig zijn.’
Geen rangorde
Historicus Johannes Houwink ten Cate, die als emeritushoogleraar Holocaust- en Genocidestudies verbonden is aan de Universiteit van Amsterdam en het NIOD, is het hoofdzakelijk met de rechter eens, vertelt hij, maar heeft ook kritiek. ‘Het was niet het verleden, dat in deze zaak ter discussie stond, maar de manier waarop Baudet de Holocaust “instrumentaliseert” in het debat over de coronamaatregelen.’
‘Historisch gesproken is het betoog van de rechter in grote lijnen juist’, oordeelt hij. ‘De ambitie van de nazi’s bij de Holocaust was totaal en globaal. Alle Joden, waar ook ter wereld, moesten dood, ook degenen die bij wijze van spreken sinds 1850 niet een synagoge van binnen hadden gezien, een van de slachtoffers van Sobibor was een in 1848 geboren Nederlandse man. Hun eigen keuze deed er dus niet toe, terwijl de antivaccers juist wel een eigen keuze hebben. Zij leven in een democratisch bestel, met wetten, meerderheden enzovoort. De Joden niet.’
‘Dat je ergens niet naar binnen mag omdat je niet gevaccineerd bent is wat anders dan Auschwitz.’
Maar Ten Cate heeft ook kritiek. ‘De rechter heeft geen rangorde aangebracht in de uitlatingen van Baudet.’ Ten Cate vindt Baudets tweet over de ongevaccineerden als ‘nieuwe Joden’ kwalijker dan zijn twee andere tweets, over kinderen bij zwemles en Sinterklaas en over 2G bij toelating tot het Buchenwaldmuseum. Die tweets bevatten geen verwijzingen naar de Holocaust. Bij de tweede tweet blijkt de vergelijking uit de toegevoegde foto, bij de derde tweet gaat het helemaal niet over de Holocaust want Buchenwald was − in tegenstelling een concentratiekamp voor politieke gevangenen − geen concentratiekamp of vernietigingskamp voor Joden. ‘Wat mij betreft had de rechter dus de eerste tweet moeten verbieden, bij de tweede tweet het gebruik van de foto moeten verbieden, en de derde tweet niet moeten verbieden.’
De rechterlijke uitspraak betekent niet dat Holocaustvergelijkingen nu helemaal taboe zijn geworden, besluit Ten Cate. ‘Ook mag je de Holocaust ontkennen, mits je dit “wetenschappelijk” doet, niet met als doel om de Joden als groep te beledigen. Als je bijvoorbeeld beweert dat er geen bewijs is voor de Holocaust is dat niet strafbaar; maar als je zegt dat de Holocaust een Joods verzinsel is, met als doel dat Joden hier beter van worden, dan maak je je wél schuldig aan groepsbelediging.’
