Het is goed dat we ons af en toe herinneren dat de Verenigde Staten tussen 1948 en 1952 ruim 13 miljard dollar in de Europese economie pompten. Naar hedendaagse valuta en bevolkingsomvang omgerekend is dat 800 miljard dollar. Het motief was echter niet zozeer humanitair en ook niet economisch. De Nederlandse economie herstelde waarschijnlijk maar enkele procentpunten sneller dankzij de 1 miljard dollar Amerikaanse steun. De Marshall-dollars dienden vooral om de wanhopige Europeanen psychologisch te sterken en Jozef Stalin duidelijk te maken dat Amerika Europa ook na de verwoestende oorlog zou blijven steunen. Benn Steil stelt dan ook dat de Koude Oorlog pas echt uitbrak op 7 juli 1947, de dag dat de Sovjet-Unie de Oost-Europese landen in haar invloedssfeer verbood aan het Europese overleg over de steunverlening deel te nemen. Steil beschrijft het Marshallplan als een historisch voorbeeld van trans-Atlantische solidariteit en Amerikaans engagement met de liberale wereldorde. Hij creëert daarmee een bewust contrast met het populistische isolationisme van America First. Zijn monumentale, verhalende studie is ook waardevol door het gedegen archiefonderzoek, het gedetailleerde overzicht van de complexe steunbureaucratie en de vele prachtige beschrijvingen van de beleidsmakers die aan de wieg van de plannen stonden. Zo weten we nu dat diplomaat George Kennan zo overweldigd was toen minister George Marshall hem opdroeg het plan te ontwerpen dat hij zijn kantoor uit liep om te gaan huilen. Hun plan legde dan ook de basis voor de Amerikaanse rol als wereldmacht en voor de Europese eenwording.
Jaap Verheul is historicus en docent aan de Universiteit Utrecht.
The Marshall Plan: Dawn of the Cold War
Benn Steil
624 p. Simon & Schuster, € 29,20
The Marshall Plan – Benn Steil
Marshallplan vooral van psychologisch belang
Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 6 - 2018
Nieuwste berichten
Sport en gymnastiek moesten Nederlanders voorbereiden op oorlog
Meer Nederlanders aan het sporten krijgen is al jaren overheidsbeleid, want bewegen is gezond. Sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne is er een argument bijgekomen: sport bevordert de nationale weerbaarheid. Dit was meer dan een eeuw geleden zelfs de belangrijkste reden waarom onderwijzers en militairen pleitten voor verplichte gymlessen en meer sportaccommodaties. Fysieke...
Beatrice de Graaf: ‘De beschaving sterft aan een netwerkinfarct’
Als de hedendaagse beschaving ten onder gaat, gebeurt dat niet door invallen van Vandalen. Noch door natuurrampen. En evenmin door een atoomoorlog. Maar het zal geschieden door overbelasting van webservers, telecomcentrales en data-opslagplaatsen. De afgelopen weken stonden de kranten vol nieuws over oorlog en conflict, nieuwe schermutselingen rond de Straat van Hormuz, een opleving van...
Nieuwe Titanic-tentoonstelling draait vooral om spektakel
De rondreizende tentoonstelling Titanic: An Immersive Voyage is nu te zien in de Jaarbeurs van Utrecht. Het internationale entertainment bedrijf achter de tentoonstelling belooft met ‘innovatieve technologieën’ het verhaal van de scheepsramp tot leven te wekken. De makers hebben daarbij meer oog voor sensatie dan geschiedenis. Het eerste wat bezoekers bij binnenkomst zien is een...
Hoe konden de pokken uit een Engels lab ontsnappen?
Een lek in een laboratorium veroorzaakte in 1983 een MKZ-uitbraak, blijkt uit onderzoek van de Volkskrant. Vijf jaar eerder ontsnapte er een veel dodelijker virus uit een lab. De WHO stond op het punt om de pokken uitgeroeid te verklaren, toen de ziekte plotseling opdook in de Engelse stad Birmingham. Het kostte de wereld 300...