Het is goed dat we ons af en toe herinneren dat de Verenigde Staten tussen 1948 en 1952 ruim 13 miljard dollar in de Europese economie pompten. Naar hedendaagse valuta en bevolkingsomvang omgerekend is dat 800 miljard dollar. Het motief was echter niet zozeer humanitair en ook niet economisch. De Nederlandse economie herstelde waarschijnlijk maar enkele procentpunten sneller dankzij de 1 miljard dollar Amerikaanse steun. De Marshall-dollars dienden vooral om de wanhopige Europeanen psychologisch te sterken en Jozef Stalin duidelijk te maken dat Amerika Europa ook na de verwoestende oorlog zou blijven steunen. Benn Steil stelt dan ook dat de Koude Oorlog pas echt uitbrak op 7 juli 1947, de dag dat de Sovjet-Unie de Oost-Europese landen in haar invloedssfeer verbood aan het Europese overleg over de steunverlening deel te nemen. Steil beschrijft het Marshallplan als een historisch voorbeeld van trans-Atlantische solidariteit en Amerikaans engagement met de liberale wereldorde. Hij creëert daarmee een bewust contrast met het populistische isolationisme van America First. Zijn monumentale, verhalende studie is ook waardevol door het gedegen archiefonderzoek, het gedetailleerde overzicht van de complexe steunbureaucratie en de vele prachtige beschrijvingen van de beleidsmakers die aan de wieg van de plannen stonden. Zo weten we nu dat diplomaat George Kennan zo overweldigd was toen minister George Marshall hem opdroeg het plan te ontwerpen dat hij zijn kantoor uit liep om te gaan huilen. Hun plan legde dan ook de basis voor de Amerikaanse rol als wereldmacht en voor de Europese eenwording.
Jaap Verheul is historicus en docent aan de Universiteit Utrecht.
The Marshall Plan: Dawn of the Cold War
Benn Steil
624 p. Simon & Schuster, € 29,20
The Marshall Plan – Benn Steil
Marshallplan vooral van psychologisch belang
Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 6 - 2018
Nieuwste berichten
De Franse atoomgrens lag bij Rotterdam
President Macron wil de Franse atoommacht eventueel inzetten om andere Europese landen te beschermen. In de jaren zeventig was Parijs bereid nucleair in te grijpen als de Russen voorbij Rotterdam zouden komen, schrijven onderzoekers. Maar het is niet zeker of Nederland daarvan afwist. In de Koude Oorlog hanteerde Frankrijk in zijn defensiebeleid de zogenoemde RDM-linie....
Karl Lueger: de vader van het rechtse populisme
Als campagnevoerder, redenaar en antisemiet wees Karl Lueger de weg aan Adolf Hitler, die in Mein Kampf zijn bewondering voor de Weense burgemeester beschreef. Maar er waren ook grote tegenstellingen. Hoewel ze elkaar nooit hebben ontmoet, zal de naam van dr. Karl Lueger altijd verbonden blijven met die van Adolf Hitler. Toen Hitler in september...
De Zuiderzee is nooit gedempt in de ogen van rechtse politici
De partijleiders van JA21, SGP en BBB hebben alle drie een connectie met het Veluwse Harderwijk en komen daar graag voor uit. Historicus Eva Vriend is niet verbaasd: ‘Rechtse partijen zien visserijplaatsen nog altijd als het echte Nederland.’ Joost Eerdmans (JA21), Chris Stoffer (SGP) en Henk Vermeer (BBB) kunnen het kabinet aan een meerderheid helpen...
Gaf een koningsmoordenaar opdracht voor het Tapijt van Bayeux?
Op het Tapijt van Bayeux speelt graaf Eustatius van Boulogne een heldenrol. Maar volgens de kronieken was hij een lafaard – of erger. Liet hij het borduurwerk maken om zijn naam te zuiveren? In het British Museum wordt momenteel het Tapijt van Bayeux tentoongesteld. Het is een van de belangrijkste bronnen over de Slag bij...