Het is goed dat we ons af en toe herinneren dat de Verenigde Staten tussen 1948 en 1952 ruim 13 miljard dollar in de Europese economie pompten. Naar hedendaagse valuta en bevolkingsomvang omgerekend is dat 800 miljard dollar. Het motief was echter niet zozeer humanitair en ook niet economisch. De Nederlandse economie herstelde waarschijnlijk maar enkele procentpunten sneller dankzij de 1 miljard dollar Amerikaanse steun. De Marshall-dollars dienden vooral om de wanhopige Europeanen psychologisch te sterken en Jozef Stalin duidelijk te maken dat Amerika Europa ook na de verwoestende oorlog zou blijven steunen. Benn Steil stelt dan ook dat de Koude Oorlog pas echt uitbrak op 7 juli 1947, de dag dat de Sovjet-Unie de Oost-Europese landen in haar invloedssfeer verbood aan het Europese overleg over de steunverlening deel te nemen. Steil beschrijft het Marshallplan als een historisch voorbeeld van trans-Atlantische solidariteit en Amerikaans engagement met de liberale wereldorde. Hij creëert daarmee een bewust contrast met het populistische isolationisme van America First. Zijn monumentale, verhalende studie is ook waardevol door het gedegen archiefonderzoek, het gedetailleerde overzicht van de complexe steunbureaucratie en de vele prachtige beschrijvingen van de beleidsmakers die aan de wieg van de plannen stonden. Zo weten we nu dat diplomaat George Kennan zo overweldigd was toen minister George Marshall hem opdroeg het plan te ontwerpen dat hij zijn kantoor uit liep om te gaan huilen. Hun plan legde dan ook de basis voor de Amerikaanse rol als wereldmacht en voor de Europese eenwording.
Jaap Verheul is historicus en docent aan de Universiteit Utrecht.
The Marshall Plan: Dawn of the Cold War
Benn Steil
624 p. Simon & Schuster, € 29,20
The Marshall Plan – Benn Steil
Marshallplan vooral van psychologisch belang
Actueel
Franse keizer Napoleon III beschermde de paus tegen zijn Italiaanse vrienden
De ‘tanks van de Middeleeuwen’ werden ingehaald door nieuwe wapens
Het Joegoslaviëtribunaal heeft de historische waarheid niet achterhaald
Amerikaanse artsen gebruikten zwarte kinderen om inentingsmateriaal te kweken
Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 6 - 2018
Nieuwste berichten
Franse keizer Napoleon III beschermde de paus tegen zijn Italiaanse vrienden
Paus Leo XIV bezoekt komend weekend Frankrijk, een land waarmee het Vaticaan van oudsher een ‘speciale relatie’ heeft. De Franse keizer Napoleon III beschermde van 1848-1870 de toenmalige paus tegen Italiaanse nationalisten die de Kerkelijke Staat wilden inlijven. Die nationalisten waren ondertussen zijn vrienden. Een openluchtmis op de Champs-Élysées, een ‘jongerenwake’ in het Stade de...
De ‘tanks van de Middeleeuwen’ werden ingehaald door nieuwe wapens
Tijdens een militaire oefening schakelden Oekraïense drones deze zomer met gemak Amerikaanse pantserdivisies uit. Ook aan het Oekraïense front geven de onbemande vliegtuigjes gewone soldaten een fighting chance tegen Russische tanks. Conservator Casper van Dijk van het Nationaal Militair Museum ziet parallellen met de opkomst van vuurwapens. ‘Edellieden met dure harnassen, de tanks van de...
Het Joegoslaviëtribunaal heeft de historische waarheid niet achterhaald
Enkel de waarheid zou als winnaar uit de strijd mogen komen. Met die ambitie begon het Joegoslaviëtribunaal (ICTV) in 1993 aan zijn taak. Maar het is er niet in geslaagd de historische waarheid over de Joegoslaviëoorlogen eenduidig te schetsen. Dat concludeert historicus en journalist Petar Finci in zijn proefschrift, dat hij op 23 september verdedigde...
Amerikaanse artsen gebruikten zwarte kinderen om inentingsmateriaal te kweken
Tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog entten witte artsen zwarte mensen in met het pokkenvirus, om nieuwe entstof te kweken voor de soldaten aan het front. Vaak gebruikten zij vrouwen en kinderen in slavernij. Die hadden zelf geen enkele keuze en moesten de risicovolle behandeling gedwongen ondergaan. De oorlog tussen de noordelijke en de zuidelijke staten van...