Door grote ramen in de lange gang schijnt de herfstzon naar binnen. Aan het eind kijkt de gang uit op een park met twee ruïnes; daarachter schemert de Waal. In het Valkhof Museum wordt meteen duidelijk waarom keizers kastelen bouwden op deze strategische heuvel, en waarom de plek deel uitmaakte van de noordgrens van het Romeinse Rijk: de limes.
Met de kortlopende tentoonstelling Anders dan gedacht. Romeinen in Nederland stelt het heropende Valkhof meteen vragen bij zijn rijke collectie. Op negen plekken stellen zuilen met tekst en enkele voorwerpen aannames over de Romeinen ter discussie aan de hand van recent onderzoek. Twee voorbeelden: ‘De Romeinen in Nederland zijn wit en komen uit Rome’ (nee) en ‘de Romeinen eten altijd lekker en luxe’ (in Nederland aten ze meestal eenvoudig en lokaal).
De beweringen en antwoorden komen voort uit het interdisciplinaire project Constructing the Limes, dat de Romeinse limes in Nederland onder leiding van de Universiteit Utrecht onderzoekt als ‘een culturele en politieke constructie’. Dat verklaart stellingen als ‘Het Romeinse Rijk is een Europees Rijk en de voorloper van de Europese Unie’. Politici waarschuwen graag dat Europa net als Rome wordt bedreigd door ‘barbaarse’ horden. Twee kaarten halen die vergelijking eenvoudig onderuit: de gebieden van toen en nu vallen nauwelijks samen.
Dat het dagelijkse leven onder de Romeinen verbeterde, wordt weerlegd met een perfect bewaard gebleven hand- en voetboei: ‘Hun aanwezigheid brengt grote ongelijkheid.’ De suggestie om de klassieke schoolplaat van badende Romeinen te vervangen door een beeld van een tot slaaf gemaakte die het vuur opstookt om hun water te verwarmen, is verfrissend.
De bescheiden expositie sluit aan bij de nieuwe vaste opstelling Mens op de grens,over Nijmegen als ‘kruispunt van tijden, culturen, ideeën en mensen’. Graven uit Afrika, kralen uit Mesopotamië en een spiegel uit Engeland laten zien dat migratie en culturele uitwisseling van alle tijden zijn.
Ook dat is een bewust statement in deze tijd, net als de keuze om het thema vanaf de achttiende eeuw in te vullen met modieuze museumonderwerpen als een plantagediorama, de film Indonesia Calling door Joris Ivens, de zware arbeidsomstandigheden en de ongelijke positie van vrouwen.
Hoe goed bedoeld ook, hier voelt dat wat obligaat, zeker omdat Nijmeegse historische thema’s als het katholicisme en de Tweede Wereldoorlog nauwelijks aan bod komen.
Anders dan gedacht. Romeinen in Nederland
is tot en met 22 november te zien in het Valkhof Museum in Nijmegen.
