Charley Toorop had succes in het werk, maar pech in de liefde

De portretten van Charley Toorop (1891-1955) zijn meteen herkenbaar: de afgebeelde personen hebben gebeitelde koppen, grote ogen en iets gekwelds. Er zit een onderstroom van agressie in. Toen Toorop begin twintigste eeuw begon te exposeren veroorzaakte haar werk opschudding. Critici vonden het ‘mannelijk’, maar ze wilde niet behagend of dromerig schilderen, zoals andere kunstenaressen. Toch kreeg ze snel erkenning. In 1916 noemde een recensent haar ‘geniaal’ en dat betekende een doorbraak. 

Charley was de dochter van schilder Jan Toorop, die haar aanmoedigde en financieel steunde. Met haar ouders verkeerde ze desondanks op gespannen voet. Om aan hen te ontsnappen trouwde ze jong met anarchist en alcoholist Henk Fernhout, die niet werkte, haar mishandelde, verkrachtte en haar werk vernielde. Ze kregen in sneltreinvaart drie kinderen. Na hun scheiding stond Toorop er alleen voor, maar dat vormde geen belemmering voor haar ontwikkeling. Ze besteedde de kinderen veel uit en was zeer productief.  

Wessel Krul heeft haar leven gedetailleerd opgetekend, doorspekt met citaten uit talloze brieven. Toorop was bevriend met veel avant-gardisten en correspondeerde openhartig met hen, waardoor je haar bijna hoort praten: grillig, dwingend, huilerig, overtuigd van haar werk. Ook haar communistische sympathieën komen aan de orde. Met haar positie als vrouw in een mannenwereld was ze niet zo bezig. Haar hindernissen waren vooral van eigen makelij: ze verhuisde voortdurend, met alle onrust van dien, en kon niet met geld omgaan.   

Maar het belangrijkste probleem vormden haar geliefden. Na het rampzalige huwelijk met Fernhout bleef ze hopen op een bestendige relatie. Ze had mislukte verhoudingen met de dichters Adriaan Roland Holst en Hendrik Marsman en met historicus en anarchist Arthur Lehning. In een interview verklaarde Toorop dat een leven als kunstenaar te combineren viel met het moederschap, maar minder met een relatie. Of, zoals ze zelf schreef: ‘’t Is altijd weer dit: strijd tussen vrijen en werken.’ 

Schilderij bovenaan: Maaltijd der vrienden (1935).