Geschiedenis moet soms ijskoud worden geserveerd, om verhitte gemoederen tot bedaren te brengen (maar het moet wel met een warm hart worden geschreven). Neem de heisa en de koortsachtige inspanningen om de diplomatieke brandhaard Groenland te blussen. In de media ging het over Donald Trumps egomanie, zijn wens om de eerste president sinds de negentiende eeuw te zijn die het Amerikaanse grondgebied vergroot, en zijn intimidatie van Europa, de Denen en de NAVO.
Maar het ging nauwelijks om een keihard belang van Amerika dat al sinds de Koude Oorlog speelt: Groenland was sinds eind jaren veertig de frontlijn van ijskoud, zwaar geheim Amerikaans onderzoek naar de ‘cryosfeer’, de geofysieke ruimte op onze planeet waar water de vorm van sneeuw, ijs of permafrost aanneemt. De Berlijnse historicus Bodo Mrozek deed onlangs een boekje – of moeten we zeggen: een vrieslade – open, waarin hij uitlegt waarom Trump met Groenland geen uitglijder heeft gemaakt, maar dat zijn ‘Groenland-grab’ begrepen moet worden in het licht van de lange voorgeschiedenis van Amerikaans cryo-onderzoek.
Dat draaide natuurlijk nooit alleen om kennis, maar om militaire belangen. Als door klimaatopwarming Groenland ijsvrij zou worden, zou een open flank in de verdediging van de VS ontstaan. Daar was het Pentagon al in 1949 bang voor. Maar het cryo-onderzoek ging dieper, letterlijk. Amerikaanse instellingen werkten sinds de jaren vijftig samen met Deense onderzoekers aan projecten om zeldzame mineralen te delven en aan projecten om uit ijs bouwmateriaal voor Defensie te maken. Vanaf 1959 werd geprobeerd in Camp Century een raketbasis met een eigen kerncentrale te ontwikkelen – en die onder de ijsoppervlakte te verstoppen. Mrozek beschrijft hoe in een James Bond-achtige operatie (‘Operation Iceworm’), kilometerslange tunnels onder het ijs moesten worden gegraven, waarin 11.000 militairen en zestig raketinstallaties konden worden gestationeerd.
Een operatie die angstvallig geheim moest worden gehouden voor de Europeanen, de NAVO en de Denen zelf, omdat de bondgenoten dan konden gaan denken dat de Amerikanen alleen aan zichzelf dachten. (Wat ook zo was.) Na drie jaar sneuvelde de operatie omdat de kerncentrale met de gletsjer mee aan het wegschuiven was. Vanaf de jaren zeventig kwamen de Europeanen ook in beweging en ondernamen zelf initiatieven om Groenland, zijn bodemschatten en ijsgeheimen onder controle te krijgen.
Kortom, grip op het ijs van Groenland moet gepaard gaan met een diep begrip van deze conflictueuze en geheime geschiedenis. En wat leert ons die diepe blik? Dat de arme Groenlanders op neokoloniale wijze altijd al structureel uit hun eigen geschiedenis weggeschreven zijn. En dat terwijl ze zich met man en macht verweerden tegen al die buitenlandse inmenging – van de VS, maar ook van Europa. Ze richtten vakbonden op, traden uit de EG, probeerden de VS meestribbelend op afstand te houden. Daarom is het tijd om die geschiedenis weliswaar ijskoud op te dienen, maar om met een warm hart en historische empathie de Groenlanders in hun eigen geschiedenis terug te schrijven.
