Twee achttiende-eeuwse olifanten maakten een bijzondere wereldreis

In de achttiende eeuw werden twee jonge olifanten op Ceylon gevangengenomen en door een oorlogseskader naar Nederland gebracht als geschenk voor stadhouder Willem V. Twaalf jaar lang leefden deze Hans en Parkie in de menagerie van Paleis Het Loo, tot ze na de Franse inval naar Parijs werden vervoerd en in de Jardin des Plantes terechtkwamen. In Hans en Parkie, twee olifanten op Het Loo vertelt Nanet van Braam Houckgeest hun bijzondere verhaal. 

Waarom wilde u een boek schrijven over Hans en Parkie? 

‘Tijdens eerder onderzoek naar een voorvader die VOC-koopman was, stuitte ik op zijn broer, die Hans en Parkie van Ceylon naar Nederland bracht. Dat verhaal kende ik niet, terwijl mijn ouders wel veel hebben verteld over de familie. Zo ontstond het idee om dit verder uit te zoeken. En tot mijn verrassing bleek er in Nederland nog nooit een publicatie volledig aan Hans en Parkie te zijn gewijd.’ 

Hoe kwamen de olifanten in Nederland terecht? 

‘Het schip van de broer van mijn voorvader was onderdeel van een oorlogseskader. De officieren wilden stadhouder Willem V met een geschenk bedanken voor zijn steun aan de VOC. Tijdens een tussenstop op Ceylon vingen zij 25 olifanten. Er zaten twee jonge olifantjes bij, en waarschijnlijk dachten ze: laten we die allebei cadeau doen. De twee werden ingeladen op een schip. Op Kaap de Goede Hoop mochten ze zes weken aan wal, waar ze buiten konden rondlopen en vers eten kregen. Na vijf maanden arriveerde het schip in Oudeschild op Texel. De reis viel Hans en Parkie zwaar. Het is bijzonder dat ze die hebben overleefd; vaak stierven dieren al tijdens de overtocht.’ 

Hoe reageerde het publiek op de olifanten? 

‘Er waren eerder olifanten in Nederland geweest, maar niet zulke kleintjes en zeker niet twee stuks. Nederlandse bezoekers waren enorm enthousiast: de olifanten waren erg populair en werden verwend met lekkere hapjes. Ook wetenschappers hadden interesse. Zij bestudeerden Hans en Parkie uitgebreid en maakten tekeningen van de dieren. Na hun overlijden zijn beide olifanten geprepareerd en opgezet. Hans is een van de eerste grote zoogdieren die werden opgezet. Dat was een hele prestatie van de taxidermist.’ 

Hoe raakten Hans en Parkie in Parijs verzeild? 

‘Toen de Fransen Nederland binnenvielen, waren zij onder de indruk van de bezittingen van Willem V. Hij had uitgebreide verzamelingen, waaronder ook een met levende dieren. Dankzij directeur Arnout Vosmaer werden die uitzonderlijk goed verzorgd en gepresenteerd, daarom wilden de Fransen alles naar Frankrijk overbrengen. De reis naar Parijs duurde even lang als die van Ceylon naar Texel. Voor Hans en Parkie bouwden de Fransen speciale wagens, waarin de olifanten deels per boot en deels over land zijn vervoerd.’