Home De Verenigde Provinciën zijn een voorbeeld voor de Europese Unie

De Verenigde Provinciën zijn een voorbeeld voor de Europese Unie

Jan Peter Balkenende

Gepubliceerd op: 23 maart 2005

Update 7 april 2020

In de vroege zomer van 1886 zwierf de Engelsman G. Christopher Davies met een paar vrienden ruim drie weken per boot door Nederland. Hij maakte aantekeningen van wat hij onderweg meemaakte en publiceerde nog datzelfde jaar een reisverslag onder de titel Over Nederlandse waterwegen. 'Geen enkel land dat zo dicht bij Engeland ligt is zo vreemd in verschijningsvormen, klederdrachten en gewoonten,' vertelt Davies. 'De gebouwen zijn er vreemder dan die in de meeste andere landen. De waterwegen zijn er de belangrijkste doorvoerwegen. De geschiedenis is van uitzonderlijk groot belang, of je nu kijkt naar de aanhoudende strijd van het land tegen de golven, of naar de even aanhoudende en edele strijd tegen de menselijke tirannie.'


Nederland heeft niet te klagen over belangstelling van buitenlanders voor zijn geschiedenis en cultuur. Dat geldt niet alleen voor 'gewone' bezoekers zoals Christopher Davies, maar ook voor historici. Vele dikke studies van vooraanstaande geschiedkundigen - ik noem slechts Jonathan Israel, Charles Boxer en Simon Schama - zijn aan ons land gewijd. Wat men - naast ons waterbeheer en onze schilderkunst - vooral fascinerend vindt, is de manier waarop vrijheid hier vanaf de zestiende eeuw gestalte heeft gekregen. 'In de ogen van buitenstaanders gaf de Republiek der Verenigde Provinciën aan haar ingezetenen meer vrijheid dan andere Europese landen,' schrijft Jonathan Israel. 'In de politiek en cultuur van de Gouden Eeuw lag een bijzondere nadruk op vrijheid.' 

Het is nog steeds spannend om te lezen over hoe de Verenigde Provinciën erin slaagden hun vrijheid te veroveren en te behouden. Hoe die kleine bestuurlijke eenheden tegen de verdrukking in samen wisten uit te groeien tot een sterke, zelfbewuste republiek. Een republiek die haar inwoners een toenemende veiligheid en welvaart wist te bieden. Een belangrijke sleutel tot succes was de eenheid in verscheidenheid die men wist te creëren. Elke provincie behield haar eigen karakter en haar eigen bestuurscultuur. Maar datgene wat men tussen de grootmachten in het roerige Europa niet op eigen houtje afkon, deed men samen. 

Drie eeuwen nadat de Verenigde Provinciën - na een lange strijd - formeel onafhankelijk waren geworden, gaf Nederland weer een stukje van zijn onafhankelijkheid op. Samen met vijf andere landen vormden we in 1951 de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal. Waarom? Eigenlijk ging het voor een groot deel om dezelfde waarden waardoor toentertijd ook de Verenigde Provinciën werden gedreven: vrijheid, stabiliteit, en een nieuwe kans op voorspoed. 

Na de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog beseften we dat die idealen alleen binnen bereik zouden kunnen komen door de praktische belangen van de Europese landen te bundelen. Het kwetsbare huis van de vrede werd gebouwd op een fundament van kolen en staal. Later groeiden daaruit de Europese Economische Gemeenschap en de Europese Unie. 

Onze geschiedenis is op een positieve manier vervlochten geraakt met die van andere Europese landen. Zonder dat we onze eigen identiteit hebben hoeven opgeven. Integendeel, door vrijheid, openheid en samenwerking in Europa hebben we juist meer ruimte gekregen om onszelf te zijn. We kunnen gaan en staan waar we willen, contact leggen met wie we willen, ondernemen wat we willen. 

Alleen samen kunnen de Europese landen met succes de actuele vraagstukken aanpakken die ons allemaal aangaan. Hoe dringen we het terrorisme terug? Hoe zorgen we voor duurzame groei van de economie? Wat is een menselijk, maar ook duidelijk beleid ten opzichte van asielzoekers? Al die grensoverschrijdende vragen vereisen een gezamenlijk antwoord. 

De Europese Unie staat in dienst van onze vrijheid, onze vrede en onze voorspoed. Ze is niet perfect. Maar met vallen en opstaan boekt ze wél resultaten. Dankzij de samenwerking in Europa vieren we volgend jaar zestig jaar vrijheid en vrede. Vrijheid maak je samen. Dat lieten de Verenigde Provinciën zien in de zestiende en zeventiende eeuw. En dat laten we vandaag nog steeds zien.           

Ik denk dat de vorming van de Republiek der Verenigde Provinciën daarom bij veel Europeanen zo tot de verbeelding spreekt. En terecht!

Nieuwste berichten

De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
Artikel

Franse oproerpolitie pakt demonstranten aan zoals in de negentiende eeuw

Begin twintigste eeuw was Frankrijk het eerste land ter wereld dat een professionele oproerpolitie oprichtte. Ordehandhaving à la française was zelfs zo succesvol dat andere landen de Franse doctrine overnamen. Van die voorbeeldfunctie is weinig meer over. In de Noord-Franse stad Lens is het op maandag 5 oktober 2026 al vroeg in de morgen onrustig....

Lees meer
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Artikel

De hersteller van de Roemeense volksgezondheid

Florica Bagdasar krijgt als minister de haast onmogelijke opdracht om na de Tweede Wereldoorlog de Roemeense gezondheidszorg uit de modder te trekken. Aan politieke gevoeligheden denkt ze niet, Bagdasar doet alles wat praktisch gezien nodig is. Het wordt haar niet in dank afgenomen. Florica Bagdasar heeft in 1946 net haar man begraven, als er wordt...

Lees meer
Fugger wil zijn geld terug
Fugger wil zijn geld terug
Recensie

Fugger wil zijn geld terug

De familie Fugger bouwde een netwerk op in heel Europa en financierde vorsten en pausen. Dat maakte ze ook kwetsbaar. Op 24 april 1523 schreef de Augsburgse bankier Jakob Fugger een brief aan Karel V, koning van Spanje, heer der Nederlanden en keizer van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. Aan het hof van...

Lees meer
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
Recensie

In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt

In films kan alles. In Spinoza discussieert de filosoof die religieuze waarheden in twijfel trok met kunstenaar Rembrandt van Rijn over het leven, de rede, God en religie. Dat de film historische fictie is, is geen bezwaar. Dat hij nogal schools uitpakt, is dat wel.  ‘Amsterdam 1656. Een machtige en rijke stad die zichzelf ziet...

Lees meer
Loginmenu afsluiten