Het mocht niet zo zijn! De Nixon-regering was niet bereid een nieuwe ‘communistische’ dominosteen om te gooien. Het internationale bedrijfsleven verzette zich met hand en tand tegen de hervormingen en nationalisaties van de Allende-regering. De Chileense elite liet geen middel onbeproefd om haar afkeer van de nieuwe regering te laten blijken. En dan was er natuurlijk het leger, dat zich langzamerhand aan Allendes greep onttrok. In de loop van 1973 werd militair ingrijpen onafwendbaar. Op 11 september nam het leger de straten in, bombardeerde het presidentieel paleis en joeg de president uiteindelijk een zelfgekozen dood in.
Patricio Guzmán maakte het van dichtbij mee. Als piepjonge filmer werd hij gegrepen door het euforische idealisme van de nieuwe regering. Hij filmde de toespraken van Allende en de massademonstraties, en legde op die manier het koortsachtige enthousiasme van grote delen van de bevolking vast. In een prachtig fragment zien we een landbezitter die tijdens een openbare ceremonie berustend, maar tegen zijn zin zijn landgoed overdraagt aan de arbeiders.
De Chileense transitie leek in deze periode een onafwendbaar proces. De film laat zien hoe de situatie in enkele jaren van relatief ontspannen en politiek overzichtelijk overging in extreme polarisatie. Dat was zeker ook merkbaar aan de toon en inhoud van Allendes toespraken. De goedmoedige bohémien veranderde in een gedreven politicus, die met grote woorden probeerde zijn radicale achterban tevreden te houden.
De documentaire is nogal langdradig en lijdt af en toe onder overmatig moralisme. De persoon van Allende komt niet erg goed uit de verf, evenmin als de politieke context waarin hij opkwam.
Het interessantst is de film in zijn zoektocht naar de betekenis van Allende in de hedendaagse Chileense samenleving. Guzmán laat zien hoe aanwezig dit recente verleden nog steeds is en hoe emotioneel dat door velen beleefd wordt. Het meest indrukwekkende beeld is dat van de oude vakbondsman die minutenlang treurig wegkijkt, terwijl zijn collega probeert te analyseren wat zij misschien nog hadden kunnen doen toen het leger ingreep. Sterker dan woorden laat deze scene zien hoe zwaar de last van de geschiedenis voor vele Chilenen nog steeds is.
Michiel Baud is hoogleraar Latijns-Amerikaanse Studies aan de Universiteit van Amsterdam. De documentaire Salvador Allende van Patricio Guzmán is te zien in de bioscoop: zie www.filmladder.nl
Gezien: Salvador Allende
Toen Salvador Allende in 1970 als democratisch gekozen president van Chili aantrad, wist hij de ogen van de wereld op zich gericht. Hij had immers de eerste vreedzame revolutie in de moderne wereldgeschiedenis aangekondigd. Velen hoopten dat het Chileense experiment een uitweg zou kunnen vinden uit de heilloze polarisatie van de Koude Oorlog.
Actueel
Amerikaanse artsen gebruikten zwarte kinderen om inentingsmateriaal te kweken
Russische cyberaanval legde Estland negentien jaar geleden al grotendeels plat
‘Een bekentenis door marteling was ook in de Middeleeuwen onvoldoende’
Het Russische parlement heeft nooit veel te vertellen gehad
Nieuwste berichten
Amerikaanse artsen gebruikten zwarte kinderen om inentingsmateriaal te kweken
Tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog entten witte artsen zwarte mensen in met het pokkenvirus, om nieuwe entstof te kweken voor de soldaten aan het front. Vaak gebruikten zij vrouwen en kinderen in slavernij. Die hadden zelf geen enkele keuze en moesten de risicovolle behandeling gedwongen ondergaan. De oorlog tussen de noordelijke en de zuidelijke staten van...
Russische cyberaanval legde Estland negentien jaar geleden al grotendeels plat
Europese inlichtingendiensten waarschuwen dat Rusland ‘binnen enkele maanden’ de NAVO wil testen door hybride aanvallen uit te voeren. Dat zou niet voor het eerst zijn. Al in 2007 kreeg Estland te maken met Russische cyberaanvallen en nepnieuws, die de samenleving tijdelijk ontwrichtten. Het begon allemaal vanwege een standbeeld. In een stil hoekje van de militaire...
‘Een bekentenis door marteling was ook in de Middeleeuwen onvoldoende’
De berechting van de ‘architect van de 9/11-aanslagen’ loopt vertraging op, nu de rechtbank heeft bepaald dat zijn door marteling afgedwongen bekentenis geen geldig bewijs is. Het proces tegen Khalid Sheikh Mohammed is verdaagd tot 5 juni 2028. Middeleeuwse rechters in Europa twijfelden beduidend minder aan verklaringen die ‘onder tortuur’ waren afgelegd. Maar ze stelden...
Het Russische parlement heeft nooit veel te vertellen gehad
De Russen gaan van 18 tot en met 20 september naar de stembus om de 450 leden van het parlement – de Staatsdoema – te kiezen. Dat deze verkiezingen geen ‘feest van de democratie’ zijn, past in de politieke geschiedenis van Rusland. Een echte parlementaire cultuur kon daar nooit opbloeien 4 oktober 1993. Tanks die...