Het mocht niet zo zijn! De Nixon-regering was niet bereid een nieuwe ‘communistische’ dominosteen om te gooien. Het internationale bedrijfsleven verzette zich met hand en tand tegen de hervormingen en nationalisaties van de Allende-regering. De Chileense elite liet geen middel onbeproefd om haar afkeer van de nieuwe regering te laten blijken. En dan was er natuurlijk het leger, dat zich langzamerhand aan Allendes greep onttrok. In de loop van 1973 werd militair ingrijpen onafwendbaar. Op 11 september nam het leger de straten in, bombardeerde het presidentieel paleis en joeg de president uiteindelijk een zelfgekozen dood in.
Patricio Guzmán maakte het van dichtbij mee. Als piepjonge filmer werd hij gegrepen door het euforische idealisme van de nieuwe regering. Hij filmde de toespraken van Allende en de massademonstraties, en legde op die manier het koortsachtige enthousiasme van grote delen van de bevolking vast. In een prachtig fragment zien we een landbezitter die tijdens een openbare ceremonie berustend, maar tegen zijn zin zijn landgoed overdraagt aan de arbeiders.
De Chileense transitie leek in deze periode een onafwendbaar proces. De film laat zien hoe de situatie in enkele jaren van relatief ontspannen en politiek overzichtelijk overging in extreme polarisatie. Dat was zeker ook merkbaar aan de toon en inhoud van Allendes toespraken. De goedmoedige bohémien veranderde in een gedreven politicus, die met grote woorden probeerde zijn radicale achterban tevreden te houden.
De documentaire is nogal langdradig en lijdt af en toe onder overmatig moralisme. De persoon van Allende komt niet erg goed uit de verf, evenmin als de politieke context waarin hij opkwam.
Het interessantst is de film in zijn zoektocht naar de betekenis van Allende in de hedendaagse Chileense samenleving. Guzmán laat zien hoe aanwezig dit recente verleden nog steeds is en hoe emotioneel dat door velen beleefd wordt. Het meest indrukwekkende beeld is dat van de oude vakbondsman die minutenlang treurig wegkijkt, terwijl zijn collega probeert te analyseren wat zij misschien nog hadden kunnen doen toen het leger ingreep. Sterker dan woorden laat deze scene zien hoe zwaar de last van de geschiedenis voor vele Chilenen nog steeds is.
Michiel Baud is hoogleraar Latijns-Amerikaanse Studies aan de Universiteit van Amsterdam. De documentaire Salvador Allende van Patricio Guzmán is te zien in de bioscoop: zie www.filmladder.nl
Gezien: Salvador Allende
Toen Salvador Allende in 1970 als democratisch gekozen president van Chili aantrad, wist hij de ogen van de wereld op zich gericht. Hij had immers de eerste vreedzame revolutie in de moderne wereldgeschiedenis aangekondigd. Velen hoopten dat het Chileense experiment een uitweg zou kunnen vinden uit de heilloze polarisatie van de Koude Oorlog.
Actueel
Longlist bekend Libris Geschiedenis Prijs 2026
Poetin gebruikt de Patrice Lumumba Universiteit als antikoloniale dekmantel
Hittegolf in New York eist levens. Toekomstige president speelt voor reddende engel
Sport en gymnastiek moesten Nederlanders voorbereiden op oorlog
Nieuwste berichten
Longlist bekend Libris Geschiedenis Prijs 2026
De longlist met tien genomineerden voor de Libris Geschiedenis Prijs 2026 is vandaag bekendgemaakt in dagblad Trouw. De prijs bekroont historische boeken die een algemeen publiek aanspreken. De Libris Geschiedenis Prijs is een initiatief van Historisch Nieuwsblad, Libris, Nederlands Openluchtmuseum, Rijksmuseum Amsterdam, Trouw en VPRO en bestaat uit een geldbedrag van 20.000 euro. De prijs...
Deze tien boeken maken kans op de Libris Geschiedenis Prijs 2026
De longlist met tien genomineerden voor de Libris Geschiedenis Prijs 2026 is bekend. Recensent Rob Hartmans, een van de leden van de voorselectiecommissie, zet de tien kanshebbers op een rij. Dirk Alkemade – Radicale democratie Eigenlijk was het vreemd dat er nog geen biografie van Pieter Vreede was. Deze rijke ondernemer, politicus en schrijver speelde een...
Poetin gebruikt de Patrice Lumumba Universiteit als antikoloniale dekmantel
In 1961 vernoemde Moskou een van zijn universiteiten naar de vermoorde Congolese premier Patrice Lumumba. Afrikaanse revolutionairen moesten er worden opgeleid tot loyale Sovjetsympathisanten. Als onderdeel van een bredere strategie: de Sovjets wilden hun invloed in Afrika uitbreiden door zich te presenteren als antikoloniaal alternatief voor het Westen. In zijn zoektocht naar Afrikaanse bondgenoten stoft...
Hittegolf in New York eist levens. Toekomstige president speelt voor reddende engel
Een hittegolf teisterde de Big Apple in 1896 en kostte honderden mensen en dieren het leven. Politiecommissaris Theodore Roosevelt schoot de bevolking te hulp – en gaf zo een kickstart aan zijn klim naar het Witte Huis. Snikhete zomers zijn een vast onderdeel van het New Yorkse leven, zozeer dat verzengende hittegolven weer snel verdwijnen...